نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانشکده علوم انسانی، گروه جامعه شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم، جهرم، ایران

10.22034/jsi.2022.113167.1422

چکیده

سلسله صفویان اوایل قرن شانزدهم (1501م) در ایران مستقر شد. استقرار سلسله‌ی صفویه به شکل‌گیری دو حوزه‌ی عمومی موازی، همکار و رقیب منجر شد: حوزه‌ی عمومی دیوانی و حوزه‌ی عمومی روحانیون. علما، مجتهدان و آخوندها با تأسیس حوزه‌ی عمومی روحانی در دو عرصه با موفقیت فعال شدند: نهادسازی و تحول نظری. نظریه‌های «حاکم جائر»، «نیابت امام غائب»، «ولایت»، «اجتهاد»، «تقلید» و درنهایت «مرجعیت» از یک‌سو زمینه نظری را برای تلاش‌های نهادی فراهم کردند، از سوی دیگر سبب افزایش نفوذ علما و مجتهدان در حوزه‌ی عمومی جامعه‌ی ایرانی شدند. روش تحقیق در این پژوهش منبعث از رویکرد مفهوم‌سازی رابرت مرتون و روش کار در جامعه‌شناسی جدید تاریخی است. یافته‌های پژوهش نشان داد که روحانیون با تحول نظری به تدریج بر حوزه عمومی جامعه ایرانی مسلط شدند و به این ترتیب زمینه برای تحول سنت منفعل به سنت بازتابی از طریق بازتولید ته‌نشست‌های تاریخی فراهم گردید

کلیدواژه‌ها