مجله جامعه شناسی ایران

چکیده هدف مقالة حاضر پاسخ به این پرسش هاست که اولاً، توسعة سیاسی در مفهوم توسعة مشارکت و رقابت سیاسی، در دورة پس از روی کار آمدن رضاشاه تاکنون(1382-1304) – طی شش مقطع زمانی متوالی-  چه روندی را در ایران طی کرده  و چه فراز و فرودی را پشت سر گذاشته است؟ و ثانیاً، در این مدت نسبتاً طولانی، توسعة سیاسی در کشور با چه موانع و چالش های جدی مواجه بوده است؟ برای پاسخ به این پرسش ها، که در حوزة جامعه شناسی سیاسی مطرح است، از نظریه های چاندوک، مور، هانتینگتون، اسکاچپول و لوسیانی در باب ضعف جامعة مدنی و حاکمیت دولت تحصیلدار- به عنوان موانع و چالش های جدّی توسعة سیاسی- بهره گرفتیم و نهایتاً این فرضیه مطرح گردید که هرچه تمرکز و اتکاء انحصاری دولت بردرآمد نفت، بیشتر و بنیة جامعة مدنی،ضعیفتر باشد، احتمال تحقق توسعة سیاسی در جامعه، کمتر می شود. بررسی و آزمون این فرضیه به کمک اسناد و مدارک معتبر تاریخی و شواهد و قراین آماری دقیق، نشان داد در هر دوره ای که دولت، خصلت تحصیلدارپیدا کرده و مستقل و بی نیاز از مالیات مردم گشته و از تمرکز قدرت برخوردار گردیده،عرصه را برای مشارکت و رقابت سیاسی تنگ تر کرده و مانع استقرار توسعة سیاسی شده است. برعکس، هرگاه قدری از خصلت و ظرفیت تحصیلداری دولت کاسته شده و یا دولت، ضعیف و دچار بحران مالی گردیده، به سمت مالیات ستانی از مردم گرایش یافته و نتیجتاً، فرصت مغتنمی برای رشد و بالندگی جامعة مدنی و توسعة سیاسی در کشور فراهم شده است. به این ترتیب، ملاحظه می شود توسعه سیاسی در ایران معاصر، به سبب وجود موانع ساختاری مورد اشاره، روندی ناهموار و زیگزاگی داشته و در ادوار شش گانة مورد بحث ، متناوباً  دچار قبض و بسط گردیده است.

چکیده دموکراسی و هویت جمعی از موضوع های اصلی مورد توجه در جامعه شناسی معاصرند.در ایران هم بحث درباره این موضوع ها همزمان با جنبش مشروطه آغاز شده و تا به امروز ادامه یافته است.با توجه به چند قومی بودن جامعه ایران و تحولات جهانی امروزه اینگونه مباحث از اهمیت فزاینده ای برخوردار شده اند.پژوهش موجود در همین راستا و برای بررسی نگرش مردم به دموکراسی و رابطه آن با هویت جمعی آنان در میان اقوام ایرانی صورت گرفته است.در بخش مبانی نظری علاوه بر چشم اندازی کلان به موضوع،چارچوبی مناسب در سطح خرد مبتنی بر برخی نظریه های مربوط به نگرش ،دموکراسی و هویت بر ای انجام دادن تحقیق مورد استفاده قرار گرفته است.تحقیق به روش پیمایش و با استفاده از پرسش نامه و در مورد 1120 نفر نمونه از اعضای  شش قوم آذری،بلوچ،عرب،فارس،کرد و لر انجام گرفته است.جامعه آماری تحقیق کلیه اعضای 18 سال و بالاتر اقوام ساکن در شهرهای تبریز،زاهدان،اهواز،اصفهان،سنندج و خرم آباد بوده اند.نتایج تحقیق حاکی از نگرش مثبت یا نسبتا مثبت اقوام مورد بررسی به دموکراسی می باشد.علاوه بر این،نتایج حاصل بیانگر تاثیر مثبت و معنادار هویت جمعی بر نگرش به دموکراسی است.در کنار هویت جمعی  عوامل متعدد دیگری همانند رضایت از اوضاع کشور،تحصیلات،قومیت،رابطه بین مذهبی،استفاده از اینتر نت و ... بر نگرش به دموکراسی تاثیر داشته اند.عوامل مزبور در مجموع بیش از 65 درصد تغییرات نگرش به دموکراسی را تبیین نموده اند.    

چکیده در شماره 3 مجله جامعه شناسی ایران(پاییز 1384) مقاله ای با عنوان"تحلیل جامعه شناسی دموکراتیزاسیون در ایران" به چاپ رسید.این مقاله از سوی آقای دکتر طالبان مورد نقد قرار گرفت.این نقد زمینه ای را فراهم کرد که در باب سه عنصر روش شناختی:شرط لازم و کافی،مسئله خود همبستگی و تحلیل عاملی استدلال عقلانی ارائه گردد.اساسا انتقاد کردن و انتقاد پذیری برای تکامل دانش بشری ضروری است.با این حال اگر بحث انتقادی مسبوق به یک دستگاه معرفتی معینی نباشد،آمادگی افراد را برای نقادی متقابل با مشکل مواجه می سازد.این مسئله در نوشتار طالبان صادق است.با وجود این،اصل نقد را شایسته توجه و احتران می دانیم و در همین حد از همت این محقق محترم قدر دانی می کنیم.طالبان سه نقد بر مقاله وارد ساخته انذ:1.فرضیه شرط لازم/فرضیه شرط کافی 2. تکنیک آماری و ساختار داده ها 3. مشکل تحلیل عاملی.

چکیده مسئله مورد تبیین در این مقاله تفاوت پذیری میزان تغییرات دموکراتیزاسیون در ایران است.بر اساس این مسئله،سوال تحقیق تحت عنوان"میزان تغییرات دموکراتیزاسیون در ایران چگونه قابل تبیین است؟" بیان شده است.در پاسخ به این سوال و در مقام حل مسئله،چارچوب نظری تحقیق با ساختار مفهومی زسر بیان گردیده است:اگر مدرنیزاسیون رخ دهد،آن گاه با شرط وجود جامعه مدنی توسعه یافته دموکراتیزاسیون رخ میدهد.در گام بعدی راه حل تئوریک مسئله از این چارچوب نظری استنتاج گردیده،در ادامه فرضیات از طریق تجربه مورد داوری قرار گرفته اند.روش گردآوری داده های تجربی بیانگر این واقعیت است که ضریب همبستگی دموکراتیزاسیون باربر با 0.72 و با توسعه جامعه مدنی 0.52 است.از سوی دیگر همبستگی دموکراتیزاسیون با ترکیب خطی متغیرهای مدرنیزاسیون و توسعه جامعه مدنی به اندازه 0.71 می باشد.      

چکیده پایین بودن میزان مشارکت مدنی شهروندان ایرانی به ویژه زنان یکی از مسائل اساسی جامعه در حال گذار امروزی ایران است که بدون شناخت موانع و برنامه ریزی در جهت ارتقا کم و کیف آن مدیریت تضادهای اجتماعی و ساماندهی نظم و توسعه کشور اگر غیر ممکن نباشد،حئاقل بسیار مشکل خواهد بود.موضوع این مقاله مشارکت مدنی زنان و هدف توصیف و تحلیل جامعه شناختی آن در جهت شناخت سهم هر یک از عوامل در تبیین و پیش بینی میزان ارتقا آن در ایران است.در بخش نظری بر اساس نتایج به دست آمده از بررسی دیدگاه ها و مرور منابع تجربی موجود یک چارچوب مفهومی تلفیقی و نوین تنظیم گردیده و رد قالب آن پرسش های اساسی و فرضیه های اصلی مطرح شده است.در بخش روش شناسی نیز ضمن اشاره به تعریف مفاهیم،نحوه مقیاس سازی ها و شیوه سنجش روایی و پایایی ابزار اندازه گیری،جامعه آماری،روش نمونه گیری و حجم نمونه و تکنیک های گردآوری و تحلیل داده ها معرفی شده است.در بخش توصیف و تحلیل داده ها ضمن اشاره به مشخصات محیط های اثباتی و هنجاری محل زندگی زنان در استان ها و شهرستانهای کشور در سطح کلان،وضعیت خاص اجتماعی شدن زنان  در محیط های قومی و خانوادگی در سطح میانی،و نیز ورودی های حاصل از فرایند اجتماعی شدن زنان از لحاظ موقعیت و نقش در جامعه ،احساس از محیط هنجاری،پنداشت از اعیان فرهنگی و اجتماعی،میزان رشد نظام شخصیتیو خروجی های نظام شخصیتی از جمله آمادگی آنان برای عمل تشریح گردیده است.علاوه بر توصیف کم و کیف مشارکت مدنی زنان رابطه آن با هر یک از عوامل فوق الذکر در سطوح کلان،میانی و خرد تحلیل و سهم هر یک از عوامل اصلی در تبیین و پیش بینی تغییرات ان در سطح ایران تعیین گردیده است.در پایان بر اساس یافته های علمی،پیشنهادهایی در قالب چند راهبرد اساسی به منظور ارتقا کم و کیف مشارکت مدنی شهروندان ایران به ویژه زنان ارائه شده است.  

چکیده مرتن در سال 1910 در امریکا متولد شد.پس از گرفتن دکترای جامعه شناسی از دانشگاه هاروارد دعوت به کار دانشگاه کلمبیا را پذیرفت.او در زمینه بینش ها،روش ها و حوزه های جامعه شناسی،به ویژه جامعه شناسی علم و مسائل و انحرافات اجتماعی، صاحب آثار عدیده ای است.مرتن بیشتر به جامغه شناسی نظم،دیدگاه کارکدگرایی ساختاری و روش تحلیل کارکردی علاقمند بوده است.او با باز نگری اصول و قواعد فونکسیونالیسم کلاسیک سعی در تلفیق مبانی نظری و تجربی در قالب نظریه حد متوسط،معرفی نمونه های از این نوع نظریه در نزد کسانی چون دورکیم و وبر، تلاش در ارائه نظریه های حد متوسط در حوزه جامعه شناسی علم و انحرافات اجتماعی و پیوند جامعه شناسی با مسائل روز،نقش عمده ای در توسعه جامعه شناسی ایفا کگرده است.مرتن بعد از سالها پژوهش، آموزش و مدیریت در حوزه جامعه شناسی و دریافت دکترای افتخاری از 20 دانشگاه و مرکز علمی معتبر در جهان در سال 2003 در 93 سالگی درگذشت.  

چکیده مرتن در سال 1910 در امریکا متولد شد.پس از گرفتن دکترای جامعه شناسی از دانشگاه هاروارد دعوت به کار دانشگاه کلمبیا را پذیرفت.او در زمینه بینش ها ،روشها و حوزه های جامعه شناسیفبه ویژه جامعه شناسی علم و مسائل و انحرافات اجتماعی صاحب آثار عدیده ای است.مرتن بیشتر به جامعه شناسی نظم دیدگاه کارکرد گرایی ساختاری و روش تحلیل کارکردی علاقمند بوده است.او با بازنگری اصول و قواعد فونکسیونالیسم کلاسیک سعی در تلفیق مبانی نظری و تجربی در قالب نظریه حد متوسط معرفی نمونه هایی از این نوع نظریه در نزد کسانی چون دورکیم و وبر،تلاش در ارایه نظریه های حد متوسط در حوزه جامعه شناسی علم و انحرافات اجتماعی و پیوند جامعه شناسی با مسائل روز نقش عمده ای در توسعه جامعه شناسی ایفا کرده است.مرتن پس از سالها پژوهش آموزش و مدیدریت در حوزه جامعه شناسی و دریافت دکترای افتخاری از 20 دانشگاه و مرکز علمی معتبر در جهان در سال 2003 در 93 سالگی درگذشت.

چکیده بررسی عملکرد انجمن های علمی در نظام علمی و تحقیقاتی کشور موضوع اصلی این مقاله است.منظور از انجمن علمی نوعی نهاد مستقل است که از به هم پیوستن یا اجتماع آگاهانه و داوطلبانه ی اصحاب یک رشته علمی پدید می آید تا از طریق تعامل آزاد خردمندانه و به دور از سلطه بتواند بین صاحبان هر تخصص زمینه لازم را برای پیشبرد علم و تنظیم و ترویج اصول و قواعد علمی جمعی یا اخلاق کار و فعالیت و پیوند علم و عمل در آن رشته علمی فراهم نماید.هدف این مقاله تشریح فرایند تاریخی تحول نهادهای مستقل از دولت و دیدگاه های مرتبط با انها،توصیف و تحلیل وضعیت موجود و عملکرد انجمنهای علمی در نظام علمی و تحقیقاتی کشور و ترسیم وضعیت مطلوب آنها و ارزیابی مقدورات و محدودیت هایی است که این انجمنها در گذر از وضع موجود به مطلوب و ارتقا عملکرد خود با آنها روبرو هستند.