مجله جامعه شناسی ایران

چکیده گاه برخی مفاهیم از فرط استفاده در حوزه‌های مختلف، کشسان­شده و قدرت توضیح­دهندگی خود را از دست می‌دهند و به­جای توضیح واقعیت، خود به حجاب واقعیت تبدیل می­شوند. درباره مفهوم بنیادگرایی چه می­توان گفت؟ آیا این مفهوم، توضیح­دهنده آن­چه که بنیادگرایی خوانده می­شود، است یا باید از مفاهیم جایگزین استفاده نمود؟ آیا مفهوم بنیادگرایی را خارج از خاستگاه آن که آمریکای پروتستانِ قرن بیستم است می­توان به­کار برد؟
در پاسخ به این سوالات، دو گروه موافق (قائلان به کفایت مفهوم بنیادگرایی) و مخالف (قائلان به عدم کفایت) وجود دارند. لارنس، ریزبروت، آلتمیر، سامرز، شوارتز و لیندلی جزء دسته اول و از معتقدان به تعریف بنیادگرایی بر اساس تشابهات در ادیان و فرهنگ­های مختلف هستند. در مقابل، قائلان به عدم کفایت مانند روتون، هانتر، سعید، بروینسن و فریدمن منتقد استفاده از بنیادگرایی در سایر فرهنگ­ها و ادیان بوده و به­دنبال جعل معادل برای این مفهوم هستند.
یکی از این فرهنگ‌ها و ادیان، جهان اسلام و دین اسلام است. کاربرد اصطلاح بنیادگرایی در زمینه اسلامی چگونه ارزیابی می­شود؟ و چه معادل­هایی را برای بنیادگرایی در جهان اسلام می­توان پیشنهاد داد؟ جهت پاسخ به این سوال با 18 متخصص­، مصاحبه به­عمل آمده و از خلال تحلیل محتوای این مصاحبه­ها مفاهیم نص­گرایی، افراط­گرایی، اصول­گرایی، اسلامیسم، رادیکالیسم و جزم­گرایی به­عنوان معادل­های بنیادگرایی اسلامی به­دست آمده که پس از نقد و بررسی آن­ها سه مفهوم «سلفی جهادی»، «نص­گرایی جهادی» و «نص­گرایی تکفیری»
به­عنوان معادل­های کم و بیش نزدیک به بنیادگرایی اسلامی، پیشنهاد گردیده­اند.
 
 

چکیده واقعیت اجتماعی کردستان، خبر از وجود جریان­های دینی- عقیدتی می‌دهد که خوانش‌های متفاوتی از دین و دین‌داری دارند، به طوری که می‌توان از نوعی تکثر دینی- عقیدتی در کردستان سخن گفت که زیست دینی جوانان کُرد را با چالش‌هایی هم مواجه کرده است. این مطالعه به دنبال پاسخ به این پرسش است که: مهم‌ترین چالش‌های زیست دینی جوانان با وجود تکثر دینی-مسلکی در شهرستان سنندج کدامند؟ در این پژوهش از روش کیفی و به طور خاص از نظریة زمینه‌ای برای تحلیل داده‌ها استفاده شده است. براساس داده‌های گردآوری شده از میدان تحقیق، نُه مقوله با عناوین: سلفی‌گری و بنیادگرایی دینی، مکاتب دینی و تعارضات دینی، تضاد سنت‌های دینی و مدرنیته، تحمیل ایدئولوژی‌های سیاسی-دینیِ مرکزی، فرقه‌گرایی، ترکیب و تعارض دین و سیاست، رشد بی‌عدالتی‌های دینی/ سیاسی/ ساختاری، بی‌اعتمادی به معرفان دینی و دنیاگروی برساخته شد. این مقوله‌ها حاکی از ان است که در میدان اجتماعی و فرهنگی کردستان تنش‌هایی جریان دارد که می‌تواند موجب تقویت جریان فرآیند سکولارشدن گردد و واکنش هایی نسبت به آن شکل گیرد. بنابراین، نه مقوله حاصل از داده‌ها حول مقوله "تنش‌های چند وجهی مقوم سکولارشدن" به عنوان مقوله هسته تنیده شده‌اند.
 

چکیده از میان چهره های گوناگون،هانری دروش-کشیش و کارگر ،متخصص مارکسیزم و متاله،جامعه شناس دین و توسعه. و از خلال دورانهای متفاوت زندگی وی تصویر هانری دروش جامعه شناس دین،به یمن آثار بسیار و تحقیقات ارزشمندش ،در "گالری چهره های بنیان گذار"جامعه شناسی ادیان قرار دارد(ارویو له ژه،263:2001). "جامعه شناسی انتظار و امید" با نام وی پیوند خورده است.(پولات،1994) و سهم دروش در "جامعه شناسی تخیل"قابل ملاحظه است.سه شاخصه جامعه شناسی دین هانری دروش را از دیگران متمایز می سازد :تاکید او بر چند مرکزی بودن این رشته.توجه به جنبش ها،فرقه ها و جماعتهای کوچک مذهبی.امید و جلوه های آن در اتوپی،موعود گرایی و هزاره گرایی،به عنوان محور اصلی کتاب شناسی وی.

چکیده امیل دورکیم بنیانگذار جامعه شناسی و یکی از مهم ترین مراجع مطالعه جامعه شناسی دینی ست. مشهورترین و مورد استنادترین نظریه دورکیم در این حوزه تمایز میان امر قدسی(sacre)و امر دنیوی(profane) به عنوان فصل مشترک همه ادیان است.اما در این حوزه انچه کمتر شناخته شده است،تعریف دین نه تنها به منزله یک نظام اعتقادی بلکه به یک منبع حرکت زای اجتماعی و آرمان پردازی جمعی ست،منبعی که از پویالیی درونی جوامع انسانی تغذیه می شود.