مجله جامعه شناسی ایران

چکیده مقالۀ حاضر به مطالعۀ تجربیات دخترانی می‌پردازد که در دهه‌های هشتاد و نود شمسی عضو انواع تشکل‌ها و انجمن‌های دانشجویی بوده‌اند. در این پژوهش با استفاده از نظریۀ دیدگاه و استراتژی فمینیستی، به‌طور هدفمند با 27 نفر از دانشجویان دختر دانشگاه‌های تهران، امیرکبیر و الزهرا که از اعضای تشکل‌‌های انجمن‌اسلامی، بسیج دانشجویی، شورای صنفی و انجمن‌های علمی بودند، مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته انجام شده‌است. تحلیل تماتیک داده‌ها نشان می‌دهد که ساختارهای از پیش موجود تشکل‌ها مقوم جنسیت‌زدگی است و زنان در برهمکنش های تشکلی عمدتاً نادیده گرفته می‌شوند، در حالی که لابی‌های مردانۀ دانشجویان پسر با استادان و مسئولان دانشگاه برسازندۀ موقعیت فرادست و آینده‌ساز برای آنان است. با آن‌که رانت عضویت در تشکل‌ها برای مردان بیشتر است، اما تجربۀ عضویت در انجمن‌ها و تشکل‌های دانشجویی برای دختران، حتی در محافظه‌کارترین آنها، تجربه‌ای توانمندساز است و به‌رغم کلیشه‌ها و تبعیض‌های جنسیتیِ همچنان موجود، فعالیت تشکلی و نیز تصدی سمت‌ها در میان دختران در دهۀ نود بیشتر شده‌است. با وجود افزایش آگاهی‌های جنسیتی در گذر زمان، در سال‌های انتهایی دهۀ نود فضای کار تشکلی محدودتر و بسته‌تر شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که رکود و انفعال در حیات انجمنی دانشگاه دختران را بیش از پسران در معرض تجربۀ فشار و طرد قرار می‌دهد.