موضوعات = جامعه شناسی سیاسی
جامعه شناسی

مطالعه تطبیقی-تاریخی علل و موانع حاکمیت قانون در سطح جهانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 22 آبان 1405

https://doi.org/10.22034/jsi.2026.2097460.1853

میلاد درخشانی، داود رضی، علی کریمی مله، محمد مبارکی

چکیده در این پژوهش با رویکردی کمّی‌ـ‌تطبیقی، ارتباط متغیرهای اقتصادی (سرانه تولید ناخالص داخلی)، ساختاری (اندازه کشور و ناهمگونی قومی) و تاریخی‌ـ‌نهادی (منشأ حقوقی و دین مسلط) با تفاوت‌های میان‌کشوری حاکمیت قانون در ۱۴۲ کشور طی دو دوره (۲۰۱۴‌ـ‌۲۰۱۸ و ۲۰۱۹‌ـ‌۲۰۲۳) بررسی شده است. داده‌ها از پایگاه پروژه عدالت جهانی (WJP) و بانک جهانی استخراج شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد توسعه اقتصادی، قوی‌ترین و پایدارترین ارتباط مثبت را با حاکمیت قانون دارد. منشأ حقوقی نیز ارتباط معناداری با کیفیت حاکمیت قانون نشان می‌دهد. متغیرهای ساختاری با وجود همبستگی منفی معنادار در سطح دومتغیره، در مدل رگرسیون چندگانه ارتباط مستقلی نشان ندادند؛ یافته‌ای که حاکی از آن است که ارتباط آن‌ها عمدتاً از طریق کانال‌های دیگر، به‌ویژه توسعه اقتصادی و ظرفیت نهادی، منتقل می‌شود. در مجموع، مدل رگرسیونی با تبیین حدود ۸۰ درصد از واریانس، تأیید می‌کند که حاکمیت قانون محصول تعامل پیچیده میان ظرفیت‌های اقتصادی، تاریخ نهادی و شرایط ساختاری است.

جامعه شناسی

بررسی الگوی تعامل کنشگران سیاسی در نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری 1384

دوره 26، شماره 3، پاییز 1405

https://doi.org/10.22034/jsi.2026.2105272.1861

امیر عظیمی دولت آبادی

چکیده انتخابات، علاوه بر سازوکار انتخاب تصمیم‌گیران و صاحبان قدرت، عرصه‌ای برای شکل‌گیری و بازنمایی تعاملات میان کنشگران سیاسی است. این پژوهش با هدف شناسایی موضوعات مورد مناقشه و تبیین الگوی تعامل کنشگران سیاسی در نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران انجام شده است. پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای اسناد و مطبوعات، مواضع و کنش‌های سیاسی در سه ماه نخست سال ۱۳۸۴ را بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد مناقشات در چهار سطح بنیادین و ایدئولوژیک، قدرت و جایگاه نهادها، نهادی و عملکردی و اجتماعی و فرهنگی شکل گرفته‌اند. اگرچه رقابت برای کسب قدرت، چارچوب اصلی تعاملات انتخاباتی بود، بسیاری از مناقشات از رقابت انتخاباتی فراتر رفته و به تقابل سیاسی، گفتمانی و نهادی انجامیده‌اند. بر این اساس، الگوی غالب تعامل کنشگران سیاسی، «تعارض» بوده است. اختلاف بر سر اهداف و ارزش‌های نظام سیاسی و حدود و توزیع قدرت، مهم‌ترین زمینه‌های شکل‌گیری این الگو بوده‌اند.

جامعه شناسی

بررسی تاثیر‌ محرومیت بر مشارکت و ترجیح انتخاباتی

دوره 26، شماره 2، تابستان 1404

https://doi.org/10.22034/jsi.2026.2026477.1829

ابراهیم صالح آبادی، محمد حسن جباری

چکیده بررسی تأثیر وضعیت بد اقتصادی بر مشارکت سیاسی موردتوجه محققان بوده و است. در تحقیقات صورت گرفته نسبت به تاثیر مشقت های اقتصادی مانند فقر، بیکاری ، تورم و ... در کنش رای دهی و ترجیح انتخاباتی اجماع نظر وجود ندارد.این مقاله با تحلیل در سطح شهرهای ایران و با روش تطبیقی درون کشوری ، تلاش دارد تا از آمارهای به‌روزتر در بررسی رابطه بین وضعیت اقتصادی و مشارکت انتخاباتی استفاده نماید.

تحقیق نشان داد احساس محرومیت و بیکاری تاثیر مستقیم و یا معکوسی بر میزان مشارکت انتخاباتی ندارد. با افزایش میزان رضایت از زندگی مشارکت انتخاباتی نیز افزوده می‌شود.. رابطه معنادار بین میزان رضایت از انجمن‌ها، گروه‌ها و سازمان‌ها با میزان آرای باطله نشان می‌دهد که با افزایش چنین رضایتی میزان آرای باطله کاهش می‌یابد. تحقیق همچنین نشان داد با افزایش میزان بیکاری و افزایش رضایت از سازمان‌های خصوصی در شهرها آرای اصلاح‌طلبی بیشتر و آرای اصول‌گرایی کمتر می‌گردد.

جامعه شناسی

پدیدارشناسی کنشگری سیاسی زنان در مواجهه با رویدادهای اعتراضی با تأکید بر فرم‌های کنشگری معترضانه در ناآرامی‌های ۱۴۰۱

دوره 26، شماره 1، بهار 1404

https://doi.org/10.22034/jsi.2025.2053288.1771

میلاد نوروزی، فرزانه رسولی، فهیمه نظری

چکیده این تحقیق با هدف پدیدارشناسی کنشگری سیاسی زنان در مواجهه با رویدادهای اعتراضی با تأکید بر فرم‌های کنشگری معترضانه در ناآرامی‌های ۱۴۰۱ با محوریت مصاحبه‌های عمیق با ۲۱ زن کنشگر حاضر در ناآرامی‌های شهر تهران (۱۴۰۱) انجام شد. کنشگری علیه نمادهای سلطه جنسیتی، شبکه سازی اعتراضی در بستر دیجیتال، راهبردهای متکثر مقاومت مدنی، ساخت پردازی گفتمان اعتراضی، انسجام ارتباطی در اعتراضات، بسیج منابع برای اعتراض، خیابان محوری در کنش اعتراضی، طرد گفتمان حاکمیت مذهبی، بازتولید پیوند خانوادگی در فضای مدنی، شبکه امدادی اضطراری جملگی و همگی ذیل و حول مضمون اصلی پویش شبکه‌ای مقاومت: تلفیق خلاقیت سازماندهی و حضور میدانی تعین یافته و شکل گرفته‎‌اند. نتایج نشان داد که پیوند هم‌زمان ابزارهای دیجیتال و میدان، خلاقیت تاکتیکی و اتکا بر سرمایه اجتماعی، زیربنای تداوم و اثربخشی کنشگری سیاسی زنان است. تقویت شبکه‌های حمایتی چندلایه می‌تواند کارآمدی این کنشگری را بیش از پیش ارتقا بخشد.

جامعه شناسی

فراترکیب تحلیل‌های موجود درباره اعتراض‌های 1401 ایران

دوره 23، شماره 4، زمستان 1401، صفحه 145-179

https://doi.org/10.22034/jsi.2023.1996220.1650

سمیه توحیدلو

چکیده نیمه دوم سال 1401 درگیر حوادث و اعتراض هایی بود. در میانه این اعترض‌ها جامعه شناسان متعددی به تحلیل وقایع پرداختند. مقاله حاضر فراترکیبی از تحلیل­ های آن‌ها  (40 سخنرانی در انجمن جامعه ­شناسی ایران و مجموعه 46 یادداشت تحلیلی) درباره این اعتراض‌ها است. تلاش شده ضمن ارائه نیمرخی از اهم مطالب مطرح شده، درباره علل، چیستی و پیامدهای این اعتراض‌ها از منظر تحلیل­ گران، این موارد جمع ­بندی و ارائه شود. بر این اساس نظریه­ های غالب به کارگرفته شده، فاصله ­ای که هر تحلیل­گر نسبت به اعتراضات داشته و پنج دسته ­بندی نظری (کارکردگرایان، همبستگی­ گرایان، تفسیرگران فرهنگی، پیروان جنبش­های جدید زندگی و اهمیت ­دهندگان به روابط و گره­ های اجتماعی) از مجموعه تحلیل­ها ارائه شده است.

جامعه شناسی

گرایش به پان ترکیسم در مناطق آذری نشین ایران

دوره 22، شماره 4، زمستان 1400، صفحه 54-75

https://doi.org/10.22034/jsi.2022.541116.1486

شعبان محمدی، احمد رضایی، نادر رازقی

چکیده قومیت گرایی در آذربایجان خود را در دو برهه زمانی نشان داده است: اول در سال 1324 به شکل فرقه دموکرات آذربایجان که کشور را تا مرز تجزیه پیش برد، و دوم در فعالیت­های حزب خلق مسلمان در اوایل انقلاب اسلامی. بررسی علل شکل گیری چنین رخ دادهایی، برای مدیریت صحیح آن­ها و همچنین برای حفظ انسجام اجتماعی و وحدت ملی ضروری است. هدف این مقاله مطالعه عوامل موثر بر گرایش به پان ترکیسم در آذربایجان است. بدین منظور، با استفاده از روش نمونه­گیری خوشه­ای چند مرحله ای، 400 نفر به عنوان نمونه از چهار استان آذزی نشین آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل و زنجان برای مصاحبه انتخاب شدند. تحلیل رگرسیون داده­ها نشان داد متغیرهای مطالب نامناسب مطبوعات، محرومیت نسبی، رسانه­های خارجی، فعالیت نخبگان قومی، ممنوعیت تدریس زبان ترکی و برخورد با فعالان قومی با متغیر وابسته (پان ترکیسم) رابطه معنادار مستقیمی دارند. توجه صدا وسیما و مطبوعات به حساسیت­های قومی و تولید نکردن برنامه و مطالب توهین آمیز، توجه به مسائل قومی مطرح در قانون اساسی و کاهش محرومیت نسبی می­تواند به کاهش این نوع قومیت گرایی در کشور کمک کند.