انجمن جامعه شناسی ایران مجله جامعه شناسی ایران 1735-1901 21 1 2020 04 20 The Relationship between Religion and State in the Al-Buyids Era الگوی رابطه دین و دولت در ایران عهد آل‌بویه 122 145 244002 10.22034/jsi.2020.244002 FA هادی نوری استادیار گروه آموزشی جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران (نویسنده مسئول) h.k.noori@gmail.com محمد بشردوست اطاقور فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد دانشگاه گیلان، دانشکده علوم انسانی، رودسر Bashardoust.m@gmail.com سید هاشم موسوی استادیار گروه آموزشی جامعه شناسی دانشگاه گیلان، ایران hmosavi@guilan.ac.ir Journal Article 2021 05 11 The Al-Buyids state has a special place in the social history of Iran due to its adherence to Shiism and its tolerant view of other religions. The main question of the present article was, "What theoretical logic does the historical model of the relationship between religion and state in Iran of the Al-Buyids era follow?" To this end, we used the case study method and the documentary data collection method to match the model based on historical experience with designed theoretical models that include the six aspects of caesaropapism, papacaesarism, hierocracy, erastianism, secularism, and laicitism. By analyzing the real examples of each of the theoretical models during the reign of the rulers of Al-Buyids, three periods of invasion, balance, and defense were inferred. The period of invasion saw the establishment of the model of  erastianism, the period of balance witnessed the stabilization of the model of erastianism and the period of defense saw a transition from the model of erastianism to the model of hierocracy. دولت آل‌بویه به‌دلیل تقید به آیین تشیع و نگاه مداراگرایانه نسبت به دیگر ادیان جامعه از جایگاه ویژه در تاریخ اجتماعی ایران برخوردار است. پرسش اصلی مقاله حاضر این است که «الگوی تاریخی رابطه دین و دولت در ایران عهد آل‌بویه از چه منطق نظری پیروی می‌کند؟». در راستای این هدف، از روش مطالعه موردی و روش گردآوری اطلاعات اسنادی برای تطبیق الگوی مبتنی بر تجربه تاریخی با الگوهایی نظری طراحی‌شده‌ای استفاده می‌شود که شامل شش وجه قیصرپاپیسم، پاپ‌قیصریسم، دولت‌سالاری، روحانی‌سالاری، سکولاریسم و لائیسیسم است. با نمایش مصادیق واقعی هر یک از الگوهای نظری در دوره فرمان­روایی حکم­رانان آل‌بویه، سه دوره تهاجم، توازن و تدافع استنتاج شد که طی آن در دوره تهاجم شاهد تأسیس الگوی دولت‌سالاری، دوره توازن شاهد تثبیت الگوی دولت‌سالاری و دوره تدافع شاهد گذار از الگوی دولت‌سالاری به الگوی روحانی‌سالاری هستیم. http://www.jsi-isa.ir/article_244002_4ca59a22d85187d0065ebfd49bc22e46.pdf