انجمن جامعه شناسی ایران مجله جامعه شناسی ایران 1735-1901 مقالات آماده انتشار 2026 08 30 Methodological Dominance: Rethinking the Place of Paradigm, Theory, and Methodology in Social Science Research سلطه روش‌شناختی: بازاندیشی در جایگاه پارادایم، نظریه و روش شناسی در پژوهش‌های علوم اجتماعی 740856 10.22034/jsi.2026.2095149.1843 FA کاوه حاجی اللهوردیپور گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران 0000-0001-7947-0045 Journal Article 2026 07 22 This study is based on the premise that a problem in contemporary social science research is the inversion of its logical architecture and, consequently, a shift in the roles and relationships among paradigm, problem formulation, theory, and methodology. The theoretical framework draws on the philosophy of science and the philosophy of social science, with emphasis on Kuhn’s concept of paradigm and Lakatos’s notion of the research programme. This study uses documentary research, conceptual analysis, theoretical reconstruction, and critical analysis to formulate the concept of "methodological dominance" and reconstruct the relationship among paradigm, theory, problem formulation, and methodology. Methodological dominance refers to a condition in which methodology moves beyond its subordinate role within research design and becomes a reference point for designing, conducting, and evaluating research. The study argues that the primacy of methodology, and consequently of methods and techniques, weakens sociology’s capacity for problem formulation, conceptualization, and theory building این پژوهش بر این فرض استوار است که یکی از مسائل بنیادین پژوهش‌های اکنون علوم اجتماعی، وارونگی معماری منطقی پژوهش و در پی آن، جابه‌جایی جایگاه و نسبت پارادایم، مسئله‌سازی، نظریه و روش‌شناسی است. چارچوب نظری پژوهش بر مباحث فلسفه علم و فلسفه علوم اجتماعی، با تأکید بر اندیشه کوهن درباره پارادایم و لاکاتوش درباره برنامه پژوهشی استوار است. پژوهش حاضر یک مطالعه نظری-مفهومی است که با بهره‌گیری از مطالعه اسنادی، تحلیل مفهومی، بازسازی نظری و تحلیل انتقادی به صورت‌بندی مفهوم «سلطه‌روش‌شناختی» و بازسازی نسبت میان پارادایم، نظریه، مسئله و روش‌شناسی می‌پردازد.«سلطه‌روش‌شناختی» وضعیتی است که روش‌شناسی، از جایگاه تبعی و ثانویه خود به‌عنوان بخشی از منطق طراحی پژوهش فراتر رفته و به مرجع اصلی در طراحی، اجرا و ارزیابی پژوهش تبدیل می‌شود. این پژوهش نشان می‌دهد که تقدم روش‌شناسی و به تبع آن روش و تکنیک، بر ظرفیت مسئله‌سازی، مفهوم‌پردازی و نظریه‌پردازی جامعه‌شناسی اثر گذاشته و آن را تضعیف می‌کند.