انجمن جامعه شناسی ایران مجله جامعه شناسی ایران 1735-1901 26 1 2025 03 21 Ritualization and becoming non-Sharia-based of religiosity: An analysis of the results of researches on the religiosity of Iranians مناسکی شدن و غیرشریعت‌مدارانه شدن دین‌داری: تحلیلی از نتایجِ تحقیقات ناظر به وضعیت دین‌داری ایرانیان 741047 10.22034/jsi.2026.2009967.1734 FA حسن محدثی گیلوایی استادیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، ایران. 0000-0002-6955-3290 Journal Article 2024 07 30 <br>The dominant aspect of researches of religiosity in the world and Iran has been focused on the measurement of religiosity and also the important issue of secularization. These two areas of study are closely related and both seek to show the status of religion and religiosity in a society. Therefore, it is not possible to find a wide-ranging tradition of research on the topic of religiosity, and this topic has not been pursued except in a random way and according to personal interests. In this article, the author has first tried to provide a local typology of religiosity and then, based on this typology, examine the transformation of religiosity in Iran based on the research done so far. The researcher has concluded that religiosity is transforming towards becoming non-shariah-based, and ritualistic and emotional types of religiosity are increasing. وجه غالب تحقیقات دین‌داری در جهان و ایران معطوف به سنجش اندازه‌گیری‌ی دین‌داری و نیز موضوع مهم سکولار شدن بوده است. این دو محور مطالعاتی با هم پیوند وثیقی دارند و هر دو به دنبال نشان دادن وضع دین و دین‌داری در جامعه‌اند. از این رو، حول موضوع انواع دین‌داری نمی‌توان سنت دامنه‌داری از تحقیقات را یافت و جز به صورت جسته‌گریخته و بر حسب علایق شخصی، این موضوع دنبال نگردیده است. در این مقاله نویسنده نخست کوشیده است سنخ‌شناسی‌ای بومی از دین‌داری ارایه کند و سپس بر حسب این سنخ‌شناسی تحولات دین‌داری در ایران را بر اساس تحقیقات تا کنون انجام شده مورد بررسی قرار دهد. محقق نتیجه گرفته است که دین‌داری در ایران در جهت غیرشریعت‌مدارانه شدن در حال تحول است و گونه‌های دین‌داری‌ی مناسکی و عاطفی رو به افزایش است.