انجمن جامعه شناسی ایران مجله جامعه شناسی ایران 1735-1901 26 1 2025 03 21 Policy Gaps in Artificial Intelligence Governance in Iran, with a Focus on AI-Related Risks to Generation Z: A Qualitative Content Analysis of National Policy Documents تحلیل شکاف‌های سیاستی در حکمرانی هوش مصنوعی ایران با تأکید بر مخاطرات هوش مصنوعی برای نسل z، تحلیل محتوای کیفی اسناد ملی 741124 10.22034/jsi.2026.2094589.1842 FA میثم غلامی دکتری جامعه شناسی مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد دهاقان، دهاقان، ایران. Journal Article 2026 07 15 The rapid expansion of artificial intelligence has exposed Generation Z to risks, yet their representation in Iranian policy documents remains unclear. This study examined patterns of policy coverage of AI-related risks to Generation Z and identified policy gaps. Using a qualitative design, the study applied documentary research and directed qualitative content analysis to nine policy documents adopted or issued between 2020 and 2026. Data were analyzed through deductive and inductive coding and within-document and cross-document comparisons. Findings showed that policy coverage was selective, uneven, largely indirect, and insufficiently differentiated by age. Information-related, security, and privacy risks received greater attention than algorithmic bias, cognitive dependency, mental health, academic integrity, employment transition, youth participation, and mechanisms for appeal and redress. A development-oriented approach predominated over risk-based governance, while Generation Z was not recognized as a distinct policy constituency. The gap concerned translating normative risk recognition into coherent, generation-sensitive, measurable, and accountable policies. زمینه و هدف: گسترش هوش مصنوعی، نسل زد را با مخاطراتی مواجه کرده است، اما بازنمایی آن‌ها در اسناد ایران مشخص نیست. هدف پژوهش، تحلیل الگوی پوشش مخاطرات هوش مصنوعی برای نسل زد و شناسایی شکاف‌های سیاستی بود.<br><br>روش و دادهها: پژوهش با رویکرد کیفی، مطالعه اسنادی و تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار انجام شد. پیکره شامل ۹ سند سال‌های ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ بود. داده‌ها با کدگذاری قیاسی و استقرایی و مقایسه درون‌سندی و بین‌اسنادی تحلیل شدند.<br><br>یافتهها: پوشش مخاطرات گزینشی، نامتوازن، غیرمستقیم و فاقد تمایز میان گروه‌های سنی بود. مخاطرات اطلاعاتی، امنیتی و حریم خصوصی بیش از سوگیری الگوریتمی، وابستگی شناختی، سلامت روان، اصالت علمی، گذار شغلی، مشارکت جوانان و سازوکارهای اعتراض و جبران پوشش یافته بودند.<br><br>بحث و نتیجهگیری: رویکرد توسعه‌گرایانه بر حکمرانی مخاطره‌محور غلبه داشت و نسل زد گروه مستقلی نبود. شکاف، فاصله میان شناسایی هنجاری مخاطرات و تبدیل آن‌ها به سیاست‌های منسجم، نسل‌محور، سنجش‌پذیر و پاسخ‌گو بود.