انجمن جامعه شناسی ایران مجله جامعه شناسی ایران 1735-1901 26 1 2025 03 21 Ritualization and becoming non-Sharia-based of religiosity: An analysis of the results of researches on the religiosity of Iranians مناسکی شدن و غیرشریعت‌مدارانه شدن دین‌داری: تحلیلی از نتایجِ تحقیقات ناظر به وضعیت دین‌داری ایرانیان 741047 10.22034/jsi.2026.2009967.1734 FA حسن محدثی گیلوایی استادیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، ایران. 0000-0002-6955-3290 Journal Article 2024 07 30 <br>The dominant aspect of researches of religiosity in the world and Iran has been focused on the measurement of religiosity and also the important issue of secularization. These two areas of study are closely related and both seek to show the status of religion and religiosity in a society. Therefore, it is not possible to find a wide-ranging tradition of research on the topic of religiosity, and this topic has not been pursued except in a random way and according to personal interests. In this article, the author has first tried to provide a local typology of religiosity and then, based on this typology, examine the transformation of religiosity in Iran based on the research done so far. The researcher has concluded that religiosity is transforming towards becoming non-shariah-based, and ritualistic and emotional types of religiosity are increasing. وجه غالب تحقیقات دین‌داری در جهان و ایران معطوف به سنجش اندازه‌گیری‌ی دین‌داری و نیز موضوع مهم سکولار شدن بوده است. این دو محور مطالعاتی با هم پیوند وثیقی دارند و هر دو به دنبال نشان دادن وضع دین و دین‌داری در جامعه‌اند. از این رو، حول موضوع انواع دین‌داری نمی‌توان سنت دامنه‌داری از تحقیقات را یافت و جز به صورت جسته‌گریخته و بر حسب علایق شخصی، این موضوع دنبال نگردیده است. در این مقاله نویسنده نخست کوشیده است سنخ‌شناسی‌ای بومی از دین‌داری ارایه کند و سپس بر حسب این سنخ‌شناسی تحولات دین‌داری در ایران را بر اساس تحقیقات تا کنون انجام شده مورد بررسی قرار دهد. محقق نتیجه گرفته است که دین‌داری در ایران در جهت غیرشریعت‌مدارانه شدن در حال تحول است و گونه‌های دین‌داری‌ی مناسکی و عاطفی رو به افزایش است.

انجمن جامعه شناسی ایران مجله جامعه شناسی ایران 1735-1901 26 1 2025 03 21 Phenomenology of women's political activism in the face of protest events with an emphasis on forms of protest activism in the unrest of 1401 پدیدارشناسی کنشگری سیاسی زنان در مواجهه با رویدادهای اعتراضی با تأکید بر فرم‌های کنشگری معترضانه در ناآرامی‌های ۱۴۰۱ 741123 10.22034/jsi.2025.2053288.1771 FA میلاد نوروزی دکتری جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران 0000-0003-3852-6123 فرزانه رسولی دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی، دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران 0009-0006-6685-4115 فهیمه نظری گروه ارتباطات، دانشکده رفاه، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. 0009-0006-9993-084X Journal Article 2025 02 23 This study explored the political activism of women during the 2022 protests in Iran through a phenomenological approach, based on in-depth interviews with 21 female participants in Tehran. The analysis identified ten key themes: resistance to gendered domination, digital mobilization, diverse civil resistance strategies, protest discourse construction, communicative cohesion, resource mobilization, street-centered activism, rejection of religious authority, familial solidarity in the civic sphere, and emergency support networks. These were integrated into the overarching theme of a “networked movement of resistance,” characterized by the fusion of creative organization and physical presence. The findings reveal that the intersection of digital and on-the-ground activism, tactical creativity, and the use of social capital underpin the continuity and effectiveness of women’s political engagement. This form of activism reflects a shift toward everyday, decentralized action that challenges dominant power structures. Enhancing multilayered support systems can further sustain and empower this evolving mode of collective action. این تحقیق با هدف پدیدارشناسی کنشگری سیاسی زنان در مواجهه با رویدادهای اعتراضی با تأکید بر فرم‌های کنشگری معترضانه در ناآرامی‌های ۱۴۰۱ با محوریت مصاحبه‌های عمیق با ۲۱ زن کنشگر حاضر در ناآرامی‌های شهر تهران (۱۴۰۱) انجام شد. کنشگری علیه نمادهای سلطه جنسیتی، شبکه سازی اعتراضی در بستر دیجیتال، راهبردهای متکثر مقاومت مدنی، ساخت پردازی گفتمان اعتراضی، انسجام ارتباطی در اعتراضات، بسیج منابع برای اعتراض، خیابان محوری در کنش اعتراضی، طرد گفتمان حاکمیت مذهبی، بازتولید پیوند خانوادگی در فضای مدنی، شبکه امدادی اضطراری جملگی و همگی ذیل و حول مضمون اصلی پویش شبکه‌ای مقاومت: تلفیق خلاقیت سازماندهی و حضور میدانی تعین یافته و شکل گرفته‎‌اند. نتایج نشان داد که پیوند هم‌زمان ابزارهای دیجیتال و میدان، خلاقیت تاکتیکی و اتکا بر سرمایه اجتماعی، زیربنای تداوم و اثربخشی کنشگری سیاسی زنان است. تقویت شبکه‌های حمایتی چندلایه می‌تواند کارآمدی این کنشگری را بیش از پیش ارتقا بخشد.

انجمن جامعه شناسی ایران مجله جامعه شناسی ایران 1735-1901 26 1 2025 03 21 Representation of “People” in the Cinematographic Works of the Iranian New Wave Movement (NWM) بازنمایی «مردم» در آثار سینمایی جنبش موج نوی ایران 738918 10.22034/jsi.2026.2068869.1805 FA سمیه کرمی گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-6144-9552 علیرضا ذاکری گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Journal Article 2025 08 14 Focusing on the representation of "the people" in key cinematic works of the second Pahlavi period, this article investigates how the populace was represented in Iranian New Wave cinema during the 1940s and 1950s [the 1340s and 1350s SH decades]. Grounded in the dual theoretical framework of representation/reflection and shaping within the sociology of art, and employing a qualitative content analysis of fifteen landmark films by five defining directors of the Iranian New Wave, the paper examines a wide spectrum of theoretical readings regarding Iranian people's agency through these cinematic representations. Regardless of the breadth of these representations—spanning a continuum from "self-conscious and creative people" to "alienated and passive people"—the study demonstrates that the reflection of the populace in these cinematic works has been constructed primarily around two central identities of class and religion. Most films depict the people as alienated, unawakened, and passive. مقاله حاضر با تمرکز بر بازنمایی «مردم» در آثار سینمایی شاخص دوره پهلوی دوم درصدد پاسخگویی به این پرسش است که در سینمای موج نوی ایران در دهه‌های 40 و 50، «مردم» چگونه بازنمایی شده‌اند؟ با اتکا به رویکرد نظری دوگانه بازنمایی/بازتاب و شکل‌دهی در جامعه‌شناسی هنر و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی بر پانزده اثر شاخص از پنج کارگردانِ معرف موجِ نویِ سینمای ایران، این مقاله طیف گسترده‌ای از خوانش‌های نظری نسبت به عاملیت مردم را از خلال بازنمایی تحلیل می‌کند. صرف‌نظر از گستردگی این بازنمایی‌ها در طیف بین «مردم خودآگاه و خلاق» تا «مردم ازخودبیگانه و منفعل»، این مطالعه همچنین نشان می‌دهد که بازتاب مردم در آثار سینمایی مذکور، عمدتاً حول دو هویت طبقاتی و دینی برساخته شده ‌است. غالب آثار سینمایی این دوره، مردم را ازخودبیگانه، ناآگاه و منفعل بازنمایی می‌کنند.

انجمن جامعه شناسی ایران مجله جامعه شناسی ایران 1735-1901 26 1 2025 03 21 Policy Gaps in Artificial Intelligence Governance in Iran, with a Focus on AI-Related Risks to Generation Z: A Qualitative Content Analysis of National Policy Documents تحلیل شکاف‌های سیاستی در حکمرانی هوش مصنوعی ایران با تأکید بر مخاطرات هوش مصنوعی برای نسل z، تحلیل محتوای کیفی اسناد ملی 741124 10.22034/jsi.2026.2094589.1842 FA میثم غلامی دکتری جامعه شناسی مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد دهاقان، دهاقان، ایران. Journal Article 2026 07 15 The rapid expansion of artificial intelligence has exposed Generation Z to risks, yet their representation in Iranian policy documents remains unclear. This study examined patterns of policy coverage of AI-related risks to Generation Z and identified policy gaps. Using a qualitative design, the study applied documentary research and directed qualitative content analysis to nine policy documents adopted or issued between 2020 and 2026. Data were analyzed through deductive and inductive coding and within-document and cross-document comparisons. Findings showed that policy coverage was selective, uneven, largely indirect, and insufficiently differentiated by age. Information-related, security, and privacy risks received greater attention than algorithmic bias, cognitive dependency, mental health, academic integrity, employment transition, youth participation, and mechanisms for appeal and redress. A development-oriented approach predominated over risk-based governance, while Generation Z was not recognized as a distinct policy constituency. The gap concerned translating normative risk recognition into coherent, generation-sensitive, measurable, and accountable policies. زمینه و هدف: گسترش هوش مصنوعی، نسل زد را با مخاطراتی مواجه کرده است، اما بازنمایی آن‌ها در اسناد ایران مشخص نیست. هدف پژوهش، تحلیل الگوی پوشش مخاطرات هوش مصنوعی برای نسل زد و شناسایی شکاف‌های سیاستی بود.<br><br>روش و دادهها: پژوهش با رویکرد کیفی، مطالعه اسنادی و تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار انجام شد. پیکره شامل ۹ سند سال‌های ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ بود. داده‌ها با کدگذاری قیاسی و استقرایی و مقایسه درون‌سندی و بین‌اسنادی تحلیل شدند.<br><br>یافتهها: پوشش مخاطرات گزینشی، نامتوازن، غیرمستقیم و فاقد تمایز میان گروه‌های سنی بود. مخاطرات اطلاعاتی، امنیتی و حریم خصوصی بیش از سوگیری الگوریتمی، وابستگی شناختی، سلامت روان، اصالت علمی، گذار شغلی، مشارکت جوانان و سازوکارهای اعتراض و جبران پوشش یافته بودند.<br><br>بحث و نتیجهگیری: رویکرد توسعه‌گرایانه بر حکمرانی مخاطره‌محور غلبه داشت و نسل زد گروه مستقلی نبود. شکاف، فاصله میان شناسایی هنجاری مخاطرات و تبدیل آن‌ها به سیاست‌های منسجم، نسل‌محور، سنجش‌پذیر و پاسخ‌گو بود.

انجمن جامعه شناسی ایران مجله جامعه شناسی ایران 1735-1901 26 1 2025 03 21 Methodological Dominance: Rethinking the Place of Paradigm, Theory, and Methodology in Social Science Research سلطه روش‌شناختی: بازاندیشی در جایگاه پارادایم، نظریه و روش شناسی در پژوهش‌های علوم اجتماعی 740856 10.22034/jsi.2026.2095149.1843 FA کاوه حاجی اللهوردیپور گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران 0000-0001-7947-0045 Journal Article 2026 07 22 This study is based on the premise that a problem in contemporary social science research is the inversion of its logical architecture and, consequently, a shift in the roles and relationships among paradigm, problem formulation, theory, and methodology. The theoretical framework draws on the philosophy of science and the philosophy of social science, with emphasis on Kuhn’s concept of paradigm and Lakatos’s notion of the research programme. This study uses documentary research, conceptual analysis, theoretical reconstruction, and critical analysis to formulate the concept of "methodological dominance" and reconstruct the relationship among paradigm, theory, problem formulation, and methodology. Methodological dominance refers to a condition in which methodology moves beyond its subordinate role within research design and becomes a reference point for designing, conducting, and evaluating research. The study argues that the primacy of methodology, and consequently of methods and techniques, weakens sociology’s capacity for problem formulation, conceptualization, and theory building این پژوهش بر این فرض استوار است که یکی از مسائل بنیادین پژوهش‌های اکنون علوم اجتماعی، وارونگی معماری منطقی پژوهش و در پی آن، جابه‌جایی جایگاه و نسبت پارادایم، مسئله‌سازی، نظریه و روش‌شناسی است. چارچوب نظری پژوهش بر مباحث فلسفه علم و فلسفه علوم اجتماعی، با تأکید بر اندیشه کوهن درباره پارادایم و لاکاتوش درباره برنامه پژوهشی استوار است. پژوهش حاضر یک مطالعه نظری-مفهومی است که با بهره‌گیری از مطالعه اسنادی، تحلیل مفهومی، بازسازی نظری و تحلیل انتقادی به صورت‌بندی مفهوم «سلطه‌روش‌شناختی» و بازسازی نسبت میان پارادایم، نظریه، مسئله و روش‌شناسی می‌پردازد.«سلطه‌روش‌شناختی» وضعیتی است که روش‌شناسی، از جایگاه تبعی و ثانویه خود به‌عنوان بخشی از منطق طراحی پژوهش فراتر رفته و به مرجع اصلی در طراحی، اجرا و ارزیابی پژوهش تبدیل می‌شود. این پژوهش نشان می‌دهد که تقدم روش‌شناسی و به تبع آن روش و تکنیک، بر ظرفیت مسئله‌سازی، مفهوم‌پردازی و نظریه‌پردازی جامعه‌شناسی اثر گذاشته و آن را تضعیف می‌کند.

انجمن جامعه شناسی ایران مجله جامعه شناسی ایران 1735-1901 26 1 2025 03 21 Marriage and the Transformation Process of Friendship Relations among Wives of Trans Men: The Reconfiguration of Friendship Networks ازدواج و فرایند تحول روابط دوستی همسران مردان ترنس: بازآرایی شبکه‌های دوستی 741339 10.22034/jsi.2026.2094139.1839 FA فاطمه درخشان فر دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهشگری علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران؛ مجید فولادیان دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0002-7787-6006 اعظم السادات حیدری یزدی استادیار مرکز تحقیقات روانپزشکی و علوم رفتاری، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران Journal Article 2026 07 11 Drawing on a qualitative approach and thematic analysis, this study examines the process of transformation in the friendship relations of 10 wives of trans men who were aware of their partners’ gender identity prior to marriage. The theoretical framework integrates Goffman’s concept of communicative stigma, Baumeister and Leary’s need-to-belong theory, Granovetter’s strong and weak ties theory, and Bourdieu’s concept of social capital. Findings indicate that informed friends respond to these marriages through three levels of reaction: disbelief, compassionate concern, and symbolic violence. In response to these reactions, women employ strategies of legitimation or strategic boundary-making. Ultimately, they reconfigure their friendship networks through weak ties with individuals unaware of their spouses’ identities and through experiential peer networks. This reconfiguration not only fulfills their need for belonging but also contributes to the reconstruction of social capital and the acquisition of alternative forms of symbolic recognition. ازدواج با مرد ترنس در ایران، به‌دلیل نظام جنسیتی دوگانه و هنجارهای دینی-فرهنگی مسلط، شبکه‌های دوستی همسران سیسجندر و دگرجنسگرا مردان ترنس را با گسست و بازآرایی مواجه می‌سازد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، فرایند تحول روابط دوستی ۱۰ همسر مردان ترنس (با آگاهی پیشین از هویت همسر) را بررسی کرده است. چارچوب نظری تلفیقی از انگ ارتباطی گافمن، نیاز به تعلق باومایستر و لیری، پیوندهای قوی/ضعیف گرانووتر و سرمایه اجتماعی بوردیو است. یافته‌ها نشان می‌دهند دوستان آگاه با سه سطح واکنش (ناباوری، نگرانی دلسوزانه و خشونت نمادین) به این ازدواج پاسخ می‌دهند. زنان در برابر این واکنش‌ها از راهبردهای مشروعیت‌بخشی یا مرزبندی راهبردی استفاده می‌کنند و در نهایت، شبکه‌های دوستی خود را از طریق پیوندهای ضعیف با افراد بی‌اطلاع از هویت همسر و شبکه‌های هم‌تجربه بازآرایی می‌کنند. این بازآرایی، علاوه بر تأمین نیاز به تعلق، به بازسازی سرمایه اجتماعی و کسب اعتبار نمادین جایگزین می‌انجامد