مجله جامعه شناسی ایران

سلطه روش‌شناختی: بازاندیشی در جایگاه پارادایم، نظریه و روش شناسی در پژوهش‌های علوم اجتماعی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

کاوه حاجی اللهوردیپور

گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

10.22034/jsi.2026.2095149.1843
چکیده
این پژوهش بر این فرض استوار است که یکی از مسائل بنیادین پژوهش‌های اکنون علوم اجتماعی، وارونگی معماری منطقی پژوهش و در پی آن، جابه‌جایی جایگاه و نسبت پارادایم، مسئله‌سازی، نظریه و روش‌شناسی است. چارچوب نظری پژوهش بر مباحث فلسفه علم و فلسفه علوم اجتماعی، با تأکید بر اندیشه کوهن درباره پارادایم و لاکاتوش درباره برنامه پژوهشی استوار است. پژوهش حاضر یک مطالعه نظری-مفهومی است که با بهره‌گیری از مطالعه اسنادی، تحلیل مفهومی، بازسازی نظری و تحلیل انتقادی به صورت‌بندی مفهوم «سلطه‌روش‌شناختی» و بازسازی نسبت میان پارادایم، نظریه، مسئله و روش‌شناسی می‌پردازد.«سلطه‌روش‌شناختی» وضعیتی است که روش‌شناسی، از جایگاه تبعی و ثانویه خود به‌عنوان بخشی از منطق طراحی پژوهش فراتر رفته و به مرجع اصلی در طراحی، اجرا و ارزیابی پژوهش تبدیل می‌شود. این پژوهش نشان می‌دهد که تقدم روش‌شناسی و به تبع آن روش و تکنیک، بر ظرفیت مسئله‌سازی، مفهوم‌پردازی و نظریه‌پردازی جامعه‌شناسی اثر گذاشته و آن را تضعیف می‌کند.

کلیدواژه‌ها

سلطه روش‌شناختی
معماری منطقی سطوح تحلیل
پارادایم
روش‌شناسی
فلسفه علوم اجتماعی
موضوعات

صفحه اصلی

داوران

تماس با ما