بازخوانی شعر احمد شاملو در چارچوب رویکرد ساختارگرایی

نویسندگان

1 دانشجوی دوره دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

2 استاد بازنشستة گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز

3 دانشیار گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

4 استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه پیام نور تبریز

چکیده

 این مقاله تحلیلی بینا رشته‌ای بین جامعه‌شناسی و ادبیات است و سعی دارد شعر احمد شاملو را از منظری جامعه‌شناختی بررسی نماید. برای این منظور ضمن استفاده از نظریه های مختلف جامعه‌شناختی مربوط حوزه ساختارگرایی، از روش شناسی تحلیل گفتمان فوکو و تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف نیز استفاده شده است. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می‌دهد که شعر شاملو دارای تعین معنایی و خطی است که در آن ارتباط دال و مدلول یک به یک است. این امر امکان تولید معنی و خوانش های مختلف در آثار وی را کاهش می‌دهد و از این رو بافتی ساختارگرایانه به آثار و اندیشه های وی داده است. این تحقیق همچنین نشان می‌دهد که ادبیات ایران همپای ادبیات جهانی از ظرفیت بالایی در پرداختن به مسائل انسانی و اجتماعی برخوردار است و دارای رویکردهای متفاوتی در تفسیر این مسائل است که روایت شاملو تنها یکی از آن­هاست. این تحقیق و کارهای مشابه ضمن کشف چنین توانمندی­هایی، از مهجوریت این آثار کاسته، اهمیت تحقیقات بینارشته‌ای را روشن نموده و ضرورت آموزش توأمان آن­ها را در رشته­های دانشگاهی مربوطه یادآور می‌شود.  
 

کلیدواژه‌ها


احمدی، بابک (1389، ساختار و تأویل متن، تهران: نشر مرکز.

پورعظیمی، سعید (1396)، بام بلند هم چراغی (با آیدا در بارۀ شاملو) تهران: هرمس.

پوینده، محمد جعفر (1392)، درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیات، تهران: نقش جهان.

دستغیب، عبدالعلی (1385، شاعر عشق و سپیده دمان، تهران: انتشارات آمیتیس.

روله، یورگن (1393،ادبیات و انقلاب، مترجم علی اصغر حداد، تهران: نشر نی.

ریتزر، جرج (1383)، نظریۀ جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.

سلطانی، علی اصغر (1394)،  قدرت گفتمان و زبان (سازو کارهای قدر در جمهوری اسلامی) تهران: نشر نی.

شاملو، آیدا (1396)،  سندباد در سفر مرگ (مجموعۀ گفتگوهای احمد شاملو) تهران: نشر چشمه.

شاملو، احمد (1394)، مجموعۀ آثار، تهران: انتشارات آگاه.

علایی، مشیت (1380)، نقد ادبی و جامعه‌شناسی، کتاب ماه ادبیات و فلسفه (47و46)

قهرمانی، مریم (1393)،ترجمه و تحلیل انتقادی گفتمان، تهران، نشر علم

یورگنسن و فیلیپس (1389)، نظریه و روش در تحلیل گفتمان، مترجم هادی خلیلی، تهران، نشر نی

saussure. F.D. (1959), Course In general linguistics. New York

Fairclough (1995), critical Discourse Analysis London. Longman

Fairclough (1989), Language and Power .London. Longman