واکاوی کیفی الگوهای دینداری در نوجوانان: شکاف باور مناسک و ارزش‌های عدالت و آزادی

نجفی, محمدفاضل; ربانی خوراسگانی, علی; مهرشاد, احمد

doi:10.22034/jsi.2026.2094185.1840

واکاوی کیفی الگوهای دینداری در نوجوانان: شکاف باور مناسک و ارزش‌های عدالت و آزادی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

محمدفاضل نجفی ¹

علی ربانی خوراسگانی ²

احمد مهرشاد ³

¹ دانشجوی دکترای جامعه شناسی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

² استاد تمام گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، ایران.

³ استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، ایران

https://doi.org/10.22034/jsi.2026.2094185.1840

چکیده

پژوهش حاضر با هدف واکاوی الگوهای دینداری و شناسایی شکاف میان باور و مناسک در ۱۴ نوجوان پسر ۱۵ تا ۱۸ ساله یک مدرسه مذهبی اصفهان انجام شد.

مطالعه با رویکرد کیفی و روش توصیفی تفسیری مبتنی بر واقع‌گرایی نقادانه و برساخت‌گرایی دیالکتیکی انجام گردید.

یافته‌های تحلیل مضمون نشان داد بعد اعتقادی (خدا، پیامبر، معاد) مطلوب است، اما ابعاد التزام عملی و فکری به‌ترتیب متوسط رو به ضعیف و ضعیف هستند که الگوی بارز شکاف میان باور قوی و مناسک/دانش ضعیف را آشکار می‌سازد. بعد تجربی نسبتاً مطلوب و بعد پیامدی متوسط ارزیابی شد. در تبیین دین ایده‌آل، ارزش‌های عدالت (به‌ویژه اقتصادی) و آزادی (انتخاب شخصی، عدم اجبار) خودجوش برجسته گردید. همچنین اکثر مشارکت‌کنندگان تأثیر دووجهی فضای مجازی (یادگیری معنویت در کنار ترویج سکولاریسم) را تأیید کردند. بنابراین باورهای پایه و احساسات معنوی حفظ، ولی مناسک سنتی و دانش فقهی تضعیف می‌شوند و عدالت و آزادی در دین مطلوب برجسته‌اند.

کلیدواژه‌ها

دینداری نوجوانان

شکاف باور و مناسک

عدالت و آزادی

تحلیل مضمون

مدرسه مذهبی اصفهان

موضوعات