اقتصاد سیاسی سرطان در ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

2 استادیار جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

چکیده
مسأله مرکزی این مقاله تحلیل امر اجتماعی در بیماری سرطان است. از این منظر استدلال شده که پزشک‌سازی، بیماری سرطان را به امری زیستی تقلیل می‌دهد و مؤلفه‌های اجتماعی این بیماری را از نظر پنهان می‌کند. این تصویر مخدوش مواجهه با کلیت این بیماری را که تحلیل آن به ساختارهای اجتماعی از جمله مناسبات اقتصادسیاسی راه می‌برد مسدود می‌کند. هدف این پژوهش نشان‌دادن ابعاد اجتماعی-اقتصادی سلامت و بیماری و مشخصاً سرطان است. روش تحقیق انتقادی با رویکرد اقتصادسیاسی است. در این روش اطلاعات موجود با رویکرد نظری ترتیب‌ یافته و تحلیل شده است تا دلالت‌های پنهان آن‌ها و روابط پوشیده‌ی وضع موجود آشکار شوند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که عوامل خطر ابتلا به سرطان از سوی مناسبات اقتصادی و اجتماعی تعیین می‌شوند و ساز و کار توزیع منابع و الگوی برخورداری افراد، میزان خطر ابتلای آن‌ها را توضیح می‌دهد. مصرف دخانیات، عدم‌تحرک و الگوی تغذیه که عوامل خطر سرطان محسوب می‌شوند متناظر با جایگاه طبقاتی افراد توزیع می‌شوند و گروه‌های پایین با خطر بیشتری مواجه هستند. فهم بیماری سرطان در کلیت آن، مسیر مواجهه با این بیماری را از پزشکی محض به سمت راهکارهای سیاسی در توزیع منابع هدایت می‌کند.

کلیدواژه‌ها


اخوان‌بهبهانی، علی؛ بهرامی، فهیمه(1400). مجموعه گزارش‌های فقر چندبعدی؛ فقر بهداشت و سلامت در ایران. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی: ذفتر مطالعات رفاه اجتماعی.
ایسپا؛ مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران(1399). «سبد غذایی خانوارهای ایرانی». 1/8/1400 .http://yun.ir/x7efpe
آمره، فاطمه؛ جهانگیری‌راد، مهسا؛ مظلومی، سجاد؛ رفیعی، محمد(1395). «نقش عوامل محیطی و سبک زندگی در بروز و شیوع سرطان». مجله مهندسی بهداشت محیط. سال چهارم (1). 30-42
چلبی، مسعود؛ سقاباشی، نیلوفر(1396). «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر رفتارهای بهداشتی». مجله جامعه‌شناسی ایران، 18(2). 28-43.
حیدری، ارجلو و همکاران(1394). «رابطه عوامل اقتصادی‌اجتماعی و بروز سرطان معده با استفاده از مدل شبکه عصبی مصنوعی در مردان ایران. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی ایلام. 23(4). 264-278
خسروی، عفیفه و همکاران(بی‌تا). «فعالیت بدنی مرتبط با سلامت در جمهوری اسلامی ایران(گزارش جامع)». مؤسسه ملی تحقیقات سلامت: مرکز تحقیقات پزشکی ورزشی دانشگاه علوم پزشکی تهران.
دهقانی، روح‌الله(1393). انسان، محیط، بیماری. تهران: نشر فرمنش
ساعی، علی؛ نامور، اکبر(1388). «تحلیل جامعه شناختی بیماری قلبی و عروقی: مطالعه موردی شهر بوشهر». مجله جامعه‌شناسی ایران، 10(4). 1-17.
طاهری، زهرا؛ ناجی، طاهره(1393). «تأثیر عوامل محیطی و ینتیکی مولکولی در تشخیص و درمان سرطان پستان». مجله ایمنی زیستی، 7(1). 95-103
عظیمی، راضیه(1399). «تحلیل عوامل محیطی و انسانی مؤثر در بروز بیماری سرطان کولورکتال در نواحلی ساحلی دریای خزر-استان گیلان». مطالعات جغرافیایی نواحلی ساحلی، 1(1). 113-131
غریب‌نواز، زهرا(1399). مجموعه گزارش‌های فقر، نابرابری و تضاد منافع؛ فقر و نابرابری در حوزه بهداشت و سلامت. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی؛ دفتر مطالعات رفاه اجتماعی
قادری، مهدی؛ ملکی، امیر» حق‌جو، مجید(1396). «تعیین‌کننده‌های ساختی- سرمایه‌ای سبک زندگی سالم برای مقابله با بیماری‌های مزمن». مجله جامعه‌شناسی ایران، 18(3). 110-142.
وزارت بهداشت، درمان و اموزش پزشکی(1397). گزارش کشوری برنامه ثبت ملی سرطان سال 1393. مرکز مدیریت بیماری‌های غیرواگیر و خاص: اداره سرطان.
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی(1394). سند ملی پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر و عوامل خطر مرتبط در جمهوری اسلامی ایران در بازه زمانی 1394 تا 1404. واحد بیماری‌های غیرواگیر
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی(1398). اطلس پیمایش عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر در ایران سال 1395. معاونت بهداشت: واحد بیماری‌های غیرواگیر.
 
Anand, P., Kunnumakkara, A. B., Sundaram, C., Harikumar, K. B., Tharakan, S. T., Lai, O. S., Sung, B., & Aggarwal, B. B. (2008). “Cancer is a preventable disease that requires major lifestyle changes”. Pharmaceutical research25(9), 2097–2116.
Chen, A., et al. (2019) “Socioeconomic differences in nicotine exposure and dependence in adult daily smokers”. BMC Public Health, 19375. https://doi.org/10.1186/s12889-019-6694-4
Conrad, Peter(2007). The Medicalization of Society;On the Transformation of Human Conditions into Treatable Disorders. Baltimore: The Johns Hopkins University Press.
Coughlin, Steven S(2019). “Social Determinants of Breast Cancer Risk, stage, and Survival”. Breast Cancer Research and Treatment. https://doi.org/10.1007/s10549-019-05340-7
Hiatt, Robert A; Breen, Nancy(2008). “The social Determinants of cancer; A Challenge for Transdisciplinary Science”. American Journal of Preventive Medicine. 5(2S):S141–S150)
Hitchman, S. C., et al. (2014). “Socioeconomic status and smokers' number of smoking friends: findings from the International Tobacco Control (ITC) Four Country Survey”. Drug and alcohol dependence143, 158–166.https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2014.07.019
Illich, Ivan(1976). Medical Nemesis; the Exoropriation of Health. New York: Pantheon Books.
Kondo, Katsunori(2020). Social Determinants of Health in Non-communicable Diseases-Case Studies from Japan. Ed Katsunori Kondo. Singapore: Springer nature.
Krieger, Nancy(2005). “Defining and Investigating Social Disparities in Cancer: Critical Issues”. Cancer Causes & Control, Vol. 16, No. 1, pp. 5-14
Marmot, Michael (2010). Fair Society, Healthy Lives; The Marmot Review. Executive summary. Strategic Review of Health Inequalities in England post-2010.
Muncie, John(2006). Critical Research. In The Sage Dictionary of  SocialResearch Methods. Victor Jupp(ed). Sage Pub: London.
Reich, Michael(2019). Political Economy of Non-Communicable Diseases: From Unconventional to Essential. Health Systems & Reform. 3(5). https://doi.org/10.1080/23288604.2019.1609872
Roshandel, Gholamreza & et al(2021). “Cancer in Iran 2008 to 2025: Recent incidence trends and short-term predictions of the future burden”. Internatinal Journal of Cancer. 3(149). 594-605.  https://doi.org/10.1002/ijc.33574
Syme, S.L.(2005)” Historical Perspective: The social determinants of disease – some roots of the movement”. Epidemiol Perspect Innov 2, 2 . https://doi.org/10.1186/1742-5573-2-2
Tabuchi, Takahiro(2020). “Cancer and Socioeconomic Status”. In Social Determinants of Health in Non-communicable Diseases-Case Studies from Japan. Ed Katsunori Kondo. Singapore: Springer nature
Tucker-Seeley R. D. (2021). “Social Determinants of Health and Disparities in Cancer Care for Black People in the United States”. JCO oncology practice, 17(5), 261–263. https://doi.org/10.1200/OP.21.00229
UICC(2021). The Social Determinants of Health and cancer. Union for International Cancer Control: Geneva.
Zettler, ME, et al(2019). “Impact of social determinants of health on cancer care: a survey of community oncologists”. BMJ Open. https://doi:10.1136/bmjopen-2021-049259