نحوة مواجهة جامعه‌شناسی با اقتصاد: اقتباس، انتقاد، نوآوری

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه جامعه‌شناسی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

10.22034/jsi.2024.2037706.1738
چکیده
متون بنیانگذاران جامعه‌شناسی بینا‌متنیتی است که در گفتگو و مجادله با متون دیگر ساخته شده است. متون علم اقتصاد کلاسیک و نوکلاسیک یکی از مهم‌ترین متونی است که در شکل‌گیری علم جامعه‌شناسی نقش مهمی داشته است. گفتگوی متون جامعه‌شناسی با متون علم اقتصاد گاهی به شکل اقتباس و گاهی انتقادی بوده است اما این بینا متنیت پس از جامعه‌شناسان کلاسیک چندان مود بحث قرار نگرفته است. این مقاله با روش بینا‌متنیت نشان می‌دهد که متون جامعه‌شناسی کلاسیک از حیث دو مؤلفة انسان‌شناسی و اسلوب تحلیل چه داد و ستدی با متون علم اقتصاد داشته‌اند. گاهی بینا متنیت و گفتگوی متون آشکار و روشن و گاه پنهان و اعلام نشده است اما بر اساس نشانه‌های درون متن می‌توان طرف گفتگو را تشخیص داد. این گفتگو ساده و گذری نبوده بلکه بنیادهای علم جامعه‌شناسی را ساخته است. گفتگوی اقتباسی و انتقادی بنیانگذاران جامعه‌شناسی با بنیان گذاران اقتصاد کلاسیک و نوکلاسیک تفاوت‌ها را در نوع نگاه به انسان و اسلوب تحلیل در متون جامعه‌شناسان کلاسیک نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آدورنو، تئودور (1401). مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی، ترجمة سایرا رفیعی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
بودون، ریمون (1383). مطالعاتی در آثار جامعه‌شناسان کلاسیک، ترجمة باقر پرهام، تهران: نشر مرکز.
بوردیو، پیر (1380). نظریة کنش؛ دلایل عملی و انتخاب عقلانی، ترجمة مرتضی مردیها، تهران: نقش و نگار.
حافظی، سید مرتضی، منشادی، مرتضی، جزایی، محدثه (1399). واکاوی چالش و کاربردهای روش بینا متنیت؛ فرود از نردبان انتزاع؛ سقوط در ورطة تقلیل‌گرایی، فصلنامه علمی پژوهشی روش‌شناسی علوم انسانی، 26 (4): 1-15.
دورکیم، امیل (1381). تقسیم کار اجتماعی، ترجمة باقر پرهام، تهران: نشر مرکز
دورکیم، امیل (1391). درس‌های جامعه‌شناسی: فیزیک اخلاقیات و حقوق، ترجمة سید جمال الدین موسوی، تهران: نی.
رودریک، دنی (1395). اقتصاد حکم می‌راند؛ صحت و سقم این علم ملال‌آور، ترجمة محمدرضا فرهادی پور، تهران: آشیان.
زیمل، گئورک (1396). فلسفة پول، ترجمة شهناز مسمی پرست، تهران: پارسه.
سوئدبرگ، ریچارد، گرانووتر، مارک (1395). جامعه‌شناسی اقتصادی؛ ساخت اجتماعی و کنش اقتصادی، ترجمة علی اصفر سعیدی، تهران: تیسا.
قدیری اصلی، باقر (1364). سیر اندیشة اقتصادی از افلاطون تا کینز، تهران: پیام.
کرایب، یان (1382). نظریه‌های اجتماعی کلاسیک، ترجمة شهناز مسمی پرست، تهران: آگه.
لوویت، کارل (1385). ماکس وبر و کارل مارکس، ترجمة شهناز مسمی‌پرست، تهران: ققنوس.
مارکس، کارل (1375). گروندریسه: مبانی نقد اقتصاد سیاسی: جلد یکم، ترجمة باقر پرهام و احمد تدین، تهران: آگه.
مارکس، کارل (1378). سرمایه، جلد یکم، ترجمة ایرج اسکندری، تهرانک فردوس.
نامور مطلق، بهمن (1386). ترامتنیت، مطالعة روابط یک متن با دیگر متن‌ها، پژوهشگاه علوم انسانی، 56: 83-98.
نوذری، حمزه (1400). جامعه‌شناسی و فهم جامعة ایران: دیدگاه آرایش‌های مختلف بین جامعة مدنی، دولت و بازار، تهران: مروارید.
نوذری، حمزه (1399). مسئلة کنش اقتصادی: امکان بدیل جامعه‌شناختی در مواجهه با نظریة انتخاب عقلانی، فصلنامه علوم اجتماعی، 27 (91): 195-222.
وبر، ماکس (1384). اقتصاد و جامعه، ترجمة عباس منوچهری، مهرداد ترابی نژاد و مصطفی عمادزاده، تهران: سمت.
Coleman, J. (1986). Individual Interests and Collective Action: Selected Essays. Cambridge: Cambridge University Press.
Coleman, J. (1990). Foundations of Social Theory. Cambridge, MA: Belknap Press.
Coleman, James. 1994. "A Rational Choice Perspective on Economic Sociology." In The Handbook of Economic Sociology, ed. Neil Smelser and Richard Swedberg, 166-187. Princeton: Princeton University Pres.
Hechter, M.)1994 (. The Role of Values in Rational Choice Theory. Rationality & Society 6, (3), 318-334.
Kiser, E. & Hechter, M. (1998). The Debate on Historical Sociology Rational Choice Theory and its Critics. American Journal of Sociology, 104 (3), 758-791.
Swedberg R (1997) New economic sociology: What has been accomplished, what is ahead? Acta Sociologica 40: 161–82.
Swedberg R (2003) Principles of Economic Sociology. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Swedberg R (2003) The Changing Picture of Max Weber, Annual Reviwe Sociology, 29, 283-306
Zafirovski, M. (2001). Reexamining economic sociology: beyond rational choice reductionism. The American Sociologist, 32, 78-99.