جامعه‌شناسی برنامه درسی سایه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه آموزش علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران؛

10.22034/jsi.2024.2019228.1691
چکیده
هدف پژوهش حاضر این است تا ضمن بررسی آثار و ادبیات پژوهشی، مهم ترین نظریه‌های جامعه‌شناسی در ارتباط با برنامه درسی سایه  را شناسایی و بررسی کند و ماهیت آن در چشم انداز نظریه‌های جامعه‌شناسی بررسی شود. چارچوب نظری این مقاله بر نظریه انتقادی مبتنی است و از نظر روش شناختی یک پژوهش کیفی است که در آن داده‌ها به شیوه اسنادی گرداوری و بررسی شده‌اند.، برنامه درسی سایه از یک طرف به عنوان ابزاری است برای رسیدن اهدافی که از طریق برنامه درسی رسمی قابل تحقق نیست و طراحان و سیاست گذاران به واسطه آن به این اهداف دست می‌یابند.  از طرف دیگر، زبانی است که دانش اموزان و معلمان از آن برای شکستن تابوها، برای بیان معضلات زندگی مدرسه‌ای و اجتماعی بهره می‌گیرند. آنها می‌خواهند دغدغه‌های زندگی خانوادگی، اجتماعی، فرهنگی را برجسته سازند. برنامه درسی سایه از زبان، ذهن، فکر و دل دانش آموزان و معلمان نشات می‌گیرد. بر اساس نتایج این پژوهش، مهم ترین نظریه‌های جامعه‌شناسی که برنامه درسی سایه را تبیین کرده‌اند عبارتند از: مارکسیسم، نظریه انتقادی، نظریه مقاومت، نظریه نیچه و روانکاوی.

کلیدواژه‌ها


آلتوسر، لویی (1386) ایدیولوژی و ساز و برگ‌های ایدیولوژیک دولت. ترجمه روزبه صدرآرا، تهران، نشر سرچشمه.
بازدار قمچی قیه، مرتضی، فتحی واجارگاه، کورش، عارفی، محبوبه، فراست خواه، مقصود. (1398) تبیین مفهوم برنامه درسی سایه در نظام آموزشی ایران. رساله دکتری، دانشکدهعلوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی تهران.
فرتر، لوک (1392) لویی آلتوسر. ترجمه امیر احمدی آریان. تهران، نشر مرکز، چاپ دوم.
فتحی واجارگاه، کورش (1386) برنامه درسی به سوی هویت‌های جدید، شرحی بر نظریات معاصر برنامه درسی، جلد اول، چاپ اول، انتشارات آییژ.
فتحی واجارگاه، کورش، (1394)، نشست علمی تخصصی برنامه درسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی تهران.
فتحی واجارگاه، کورش (1396) سخنرانی کلیدی، پانزدهمین همایش سالانه انجمن مطالعات برنامه درسی ایران، با موضوع تربیت شهروندی، چیستی، چرایی و چگونگی. زنجان، ایران.
قادری، مصطفی (1389) نظریه‌ی انتقادی تعلیم و تربیت، نقد برنامه درسی مدرنیته و سرمایه داری متاخر. تهران :انتشارات یادواره‌ی کتاب.
صادقی، علیرضا (1391) ویژگیها و ضرورت‌های تدوین برنامه درسی چندفرهنگی در ایران :بررسی چالش‌ها و  ارایه راهبردها. راهبرد فرهنگ. شماره 17و18.
شون، هومر (2005) ژاک اکان.ترجمه‌ی محمدعلی جعفری و سید محمد ابراهیم طاهایی 1388. تهران : انتشارات ققنوس.
ریتزر، جورج (1384) نظریه جامعه‌شناسی در دوران معاصر.ترجمه محسن ثلاثی. انتشارات علمی.
مهرمحمدی، محمود (1387) برنامه درسی پنهان، پوچ و برنامه درسی پوچ پنهان، در برنامه درسی : نظریه‌ها رویکردها و چشم اندازها.تهران : انتشارات سمت.
Apple, M. W.) 1979) Curriculum and Reproduction.Curriculum inquiry ,Vol 9, No 3.Taylor & LtFrancis, d.
Apple, M.W. (2012). Education and Power,New York: Routledge
Brown, P. U. (2005). The shadow curriculum. In G. Schwarz & P. U. Brown (Eds.), Media literacy transformingcurriculum and teaching: Yearbook of the National Society for the Study of Education, pp. 119–139. 
DamlaKentli, F. (2009). Comparison of hidden curriculum theories, European JournalStudies, 1, 83-86.
 
Eisner,E (2002) The Educational Imagination: On the Design and Evaluation of School Programs, 3rd edn, Upper Saddle River, NJ: Merrill Prentice Hall.
Freire, Paulo, (1997). Pedagogy of the heart, New York, Continum.
Joll, J. (1977) Gramsci, London, Fontana.
Giroux,Henry A. (1983)Theory and resistance in education : a pedagogy for the opposition critical perspectives in social theory. South Hadley ,Mass: Bergin & Garvey.
Giroux ,A Henry (2000) Stealing Innocence, Youth, Corporate Power, and the Politics of Culture.New York ,Palgrave.
Gramsci, A. (1971) Selections From the Prison Notebooks, London,Lawrence and Wishart.
Hagay.G. BaramTsabari.A. (2011) A Shadow Curriculum : Incorporating Students interests into the formal Biology  Curriculum.ScienceEducaton ,41:611-634
Kymlicka, Will (2014 )  The Essentialist Critique of Multiculturalism:  Theories, Policies, Ethos. EUI Working Paper RSCAS 2014/59.
Macarthy , T, (1994). Critical theory, London, Basil Blackwell
Margolis,Eric (2001) The Hidden Curriculum in Higher Education.New York and London, Routledge.
McKimm, J. (2007.)  Curriculum Design and Development. Marimuthu, T., Singh, J. S., Ahmad, K., Lim, H. K., Mukherjee, H., Osman, S., Chelliah, T.,
Meena , Wilberforce E. (2009). Curriculum Innovation in Teacher Education: Exploring Conceptions among Tanzanian Teacher Educator. Abo Akademi University Press.
Myers,T (2003) SlavojZizek. London & New York :Routledge.
Phillips ,Anne (2007) Multiculturalism without Culture (Princeton University Press).
Ransome, P. (1992) Antonio Gramsci: A New Introduction, New York andLondon, Harvester Wheatsheaf.
Richardson, T (2011) Navigating the Problem of Inclusion as Enclosure in Native Culture-Based Education: Theorizing Shadow Curriculum.
Stanley, William B, (1992). Curriculum For utopia: social Reconstructionism
and critical pedagogy in postmodern, Allany, sunny press.
Strinati,D (2004)An Introduction toTheories of PopularCulture. New York andLondon, Routledge.
Uhrmacher, P. B. (1997) The curriculum shadow. Curriculum Inquiry, 27 (3), 317–329.
Wall,T , Perrin, D (2015) SlavojZizek ,A Zizekian gaze at Education.London: Springer.
Wiles, J. and Bondi, J. (2007) Curriculum Development: A Guide to Practice, 7th edn,Upper Saddle River, NJ: Pearson Education.
Zizek,S (2006) How to read Lacan. New York: Norton &Company,Inc.
Zizek ,S (1994). The Metastases of Enjoyment Six Essays on Woman and Causality.London :Verso Publication.
Zizek , S (1994b) Mapping Ideology.London& New York: Verso.