کودک - برده مجازی؛ مطالعه‌ای در پدیده نوظهور کودکان کار مجازی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی، گرایش بررسی مسائل اجتماعی ایران، واحد علوم وتحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادیارگروه علوم اجتماعی دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی،واحدعلوم و تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،ایران

3 دانشیار گروه جامعه شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده
ظهور شبکه‌های اجتماعی  فراگیرودرآمدزا نظیر اینستاگرام در عصر حاضر که  قابلیت به نمایش وبه اشتراک گذاشتن وقایع زندگی روزانه را برای  کاربران خود فراهم ساخته است ؛ سبب شده که امروزه با پدیده بدیع و نوین "کودکان کار مجازی" یا " کودکان کار اینستاگرامی" مواجه شویم کودکانی که در واقع به مثابه کارگران مجازی تحت فرمان کارفرماهای خود، از جمله والدین و یا بستگان درجه یک خود در این شبکه‌های اجتماعی مجازی  فعالیت می‌کنند. لذا تحلیل  جامعه شناختی زمینه‌های اجتماعی شکل‌گیری و پیدایش این پدیده درجامعه هدف اصلی این تحقیق بوده است. روش تحقیق این پژوهش کیفی و از نوع داده بنیاد بوده و افراد مورد مطالعه از طریق نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. مشارکت‌کنندگان درحقیقت والدین کودکانی هستند که بعنوان کارفرماهای آنها، فعالیت‌های کاری-تبلیغی شان را درشبکه مجازی اینستاگرام مدیریت می‌کنند.از این رو تعداد 20 والد از طریق مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته به سوالات محقق پاسخ دادند. نوع فعالیت و کارهای انجام شده توسط کودکان در شبکه اجتماعی اینستاگرام در سه دسته طبقه بندی می‌شوند. الف:کارهای تبلیغاتی، ب:کارهای نمایشی و ج: کارهای خدماتی. داده‌های حاصل ازاین پژوهش پس ازمراحل سه گانه کدگذاری شامل  باز، محوری و انتخابی در مجموع 255مفهوم، 22مقوله فرعی و4مقوله اصلی استخراج شد. مقوله‌ها عبارتند از:"زیست-تجارت مجازی، کودک نمایشی مجازی، هویت سیال ومطلوبیت نهایی والدمحور"و در نهایت با تلفیق مدل‌های بدست آمده مقوله هسته”کودک برده مجازی“معرفی گردید. یک نوع بردگی مدرن و استثمار مجازی که  این بارنه در خیابان‌ها توسط  کودکان کارخیابانی برای تامین حداقلی معیشت و زنده ماندن، بلکه در فضای مجازی با هدف کسب درآمدهای میلیونی، سلبریتی شدن و به نمایش گذاشتن تمام جوانب زندگی خود توسط والد-کارفرماهای کودکان کارمجازی قابل مشاهده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

احمدی، کامیل (1400).ردپای استثمار در جهان کودکی -پژوهشی جامع درخصوص اشکال، علل و پیامدهای کار کودکان.تهران: انتشارات آوای بوف. چاپ اول.
استراس، آنسلم؛ کوربین، جولیت (1387). اصول روش تحقیق کیفی (نظریه مبنایی). رویه‌ها و روش‌ها، ترجمه بیوک محمدی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
 ابوالمعالی، خدیجه. (1390)، پژوهش کیفی از نظریه تا عمل. تهران: نشر علم.
رضانیا، زهرا؛ آقایی، عاطفه (1398). مطالعه مفهوم کودکان کار اینستاگرامی در فضای مجازی. فصلنامه حقوق کودک. دوره 1. شماره 3. ص 190-161
دانایی‌فرد، حسن؛ امامی، سیدمجتبی. (1386)، استراتژی‌های پژوهش کیفی-  نظریه‌ پردازان داده بنیان،  پایگاه مرکزاطلاعات علمی جهاد دانشگاهی،  دوره 1، شماره 2.      
دریفوس، هیوبرت (1383). نگاهی   فلسفی  به اینترنت :آنچه اینترنت نمی‌تواند  انجام دهد. ترجمه علی  ملائکه. تهران: نشرگام نو.
 دانشور، سعید (1397).  تطبیق عناصر کار با نظر به کودکان کار فضای مجازی. مقاله ارائه شده در پنجمین همایش ملی پژوهش‌های نوین در حوزه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی ایران (با رویکرد فرهنگ مشارکتی)، تهران.
کاستلز، مانوئل. (1396).قدرت ارتباطات.حسین بصیریان جهرمی.تهرات: انتشارات علمی و فرهنگی
گیدنز، آنتونی. (1384). سیاست، جامعه‌شناسی و نظریه‌های اجتماعی.ترجمه منوچهر صبوری.تهران: نشر نی
قاسم زاده برکی، سارا؛ منطقی، مرتضی؛ محمدی، مریم (1399). بررسی انگیزه‌های سوء ‌استفاده از کودکان توسط مادران بلاگر و سلامت روانی فرزندان آنان در فضای مجازی. نشریه علمی پژوهش در سلامت روانشناختی. دانشگاه خوارزمی.  دوره چهاردهم. شماره دو.
Cezarita Cordeiro, V. (2021).Kidfluencers and Social Media:The Evolution of child Exploitation in the Digital Age. https://www.humanium.org/en/kidfluencers-and-social-media-the-evolution-of-child-exploitation-in-the-digital-age/
Brosch, Anna. (2016), When the child born into the Internet: Sharenting as a growing trend among parents on facebook. https://www.researchgate.net/publication/299601525
Zhou Zheng, Huang. (2021), Digital Child Labor: Kid-influencer and legal countermeasure in China. https://www.shapesea.com/
"Child - virtual slave; a study on the emerging phenomenon of children of virtual work"