کودک - برده مجازی؛ مطالعه‌ای در پدیده نوظهور کودکان کار مجازی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی، گرایش بررسی مسائل اجتماعی ایران، واحد علوم وتحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادیارگروه علوم اجتماعی دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی،واحدعلوم و تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،ایران

3 دانشیار گروه جامعه شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

10.22034/jsi.2024.2010196.1730
چکیده
ظهور شبکه‌های اجتماعی  فراگیرودرآمدزا نظیر اینستاگرام در عصر حاضر که  قابلیت به نمایش وبه اشتراک گذاشتن وقایع زندگی روزانه را برای  کاربران خود فراهم ساخته است ؛ سبب شده که امروزه با پدیده بدیع و نوین "کودکان کار مجازی" یا " کودکان کار اینستاگرامی" مواجه شویم کودکانی که در واقع به مثابه کارگران مجازی تحت فرمان کارفرماهای خود، از جمله والدین و یا بستگان درجه یک خود در این شبکه‌های اجتماعی مجازی  فعالیت می‌کنند. لذا تحلیل  جامعه شناختی زمینه‌های اجتماعی شکل‌گیری و پیدایش این پدیده درجامعه هدف اصلی این تحقیق بوده است. روش تحقیق این پژوهش کیفی و از نوع داده بنیاد بوده و افراد مورد مطالعه از طریق نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. مشارکت‌کنندگان درحقیقت والدین کودکانی هستند که بعنوان کارفرماهای آنها، فعالیت‌های کاری-تبلیغی شان را درشبکه مجازی اینستاگرام مدیریت می‌کنند.از این رو تعداد 20 والد از طریق مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته به سوالات محقق پاسخ دادند. نوع فعالیت و کارهای انجام شده توسط کودکان در شبکه اجتماعی اینستاگرام در سه دسته طبقه بندی می‌شوند. الف:کارهای تبلیغاتی، ب:کارهای نمایشی و ج: کارهای خدماتی. داده‌های حاصل ازاین پژوهش پس ازمراحل سه گانه کدگذاری شامل  باز، محوری و انتخابی در مجموع 255مفهوم، 22مقوله فرعی و4مقوله اصلی استخراج شد. مقوله‌ها عبارتند از:"زیست-تجارت مجازی، کودک نمایشی مجازی، هویت سیال ومطلوبیت نهایی والدمحور"و در نهایت با تلفیق مدل‌های بدست آمده مقوله هسته”کودک برده مجازی“معرفی گردید. یک نوع بردگی مدرن و استثمار مجازی که  این بارنه در خیابان‌ها توسط  کودکان کارخیابانی برای تامین حداقلی معیشت و زنده ماندن، بلکه در فضای مجازی با هدف کسب درآمدهای میلیونی، سلبریتی شدن و به نمایش گذاشتن تمام جوانب زندگی خود توسط والد-کارفرماهای کودکان کارمجازی قابل مشاهده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی، کامیل (1400).ردپای استثمار در جهان کودکی -پژوهشی جامع درخصوص اشکال، علل و پیامدهای کار کودکان.تهران: انتشارات آوای بوف. چاپ اول.
استراس، آنسلم؛ کوربین، جولیت (1387). اصول روش تحقیق کیفی (نظریه مبنایی). رویه‌ها و روش‌ها، ترجمه بیوک محمدی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
 ابوالمعالی، خدیجه. (1390)، پژوهش کیفی از نظریه تا عمل. تهران: نشر علم.
رضانیا، زهرا؛ آقایی، عاطفه (1398). مطالعه مفهوم کودکان کار اینستاگرامی در فضای مجازی. فصلنامه حقوق کودک. دوره 1. شماره 3. ص 190-161
دانایی‌فرد، حسن؛ امامی، سیدمجتبی. (1386)، استراتژی‌های پژوهش کیفی-  نظریه‌ پردازان داده بنیان،  پایگاه مرکزاطلاعات علمی جهاد دانشگاهی،  دوره 1، شماره 2.      
دریفوس، هیوبرت (1383). نگاهی   فلسفی  به اینترنت :آنچه اینترنت نمی‌تواند  انجام دهد. ترجمه علی  ملائکه. تهران: نشرگام نو.
 دانشور، سعید (1397).  تطبیق عناصر کار با نظر به کودکان کار فضای مجازی. مقاله ارائه شده در پنجمین همایش ملی پژوهش‌های نوین در حوزه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی ایران (با رویکرد فرهنگ مشارکتی)، تهران.
کاستلز، مانوئل. (1396).قدرت ارتباطات.حسین بصیریان جهرمی.تهرات: انتشارات علمی و فرهنگی
گیدنز، آنتونی. (1384). سیاست، جامعه‌شناسی و نظریه‌های اجتماعی.ترجمه منوچهر صبوری.تهران: نشر نی
قاسم زاده برکی، سارا؛ منطقی، مرتضی؛ محمدی، مریم (1399). بررسی انگیزه‌های سوء ‌استفاده از کودکان توسط مادران بلاگر و سلامت روانی فرزندان آنان در فضای مجازی. نشریه علمی پژوهش در سلامت روانشناختی. دانشگاه خوارزمی.  دوره چهاردهم. شماره دو.
Cezarita Cordeiro, V. (2021).Kidfluencers and Social Media:The Evolution of child Exploitation in the Digital Age. https://www.humanium.org/en/kidfluencers-and-social-media-the-evolution-of-child-exploitation-in-the-digital-age/
Brosch, Anna. (2016), When the child born into the Internet: Sharenting as a growing trend among parents on facebook. https://www.researchgate.net/publication/299601525
Zhou Zheng, Huang. (2021), Digital Child Labor: Kid-influencer and legal countermeasure in China. https://www.shapesea.com/
"Child - virtual slave; a study on the emerging phenomenon of children of virtual work"