واکاوی تاریخیِ فهم از آثار ترجمه شده ماکس وبر به زبان فارسی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه گیلان،رشت، ایران؛

10.22034/jsi.2025.2030075.1719
چکیده
ماکس وبر متفکری چندرشته­ای است. هدف این مقاله بررسی تاریخی فهم از آثار ماکس وبر در ایران است. مسأله اصلی تحقیق این است که ماکس وبر چگونه در دوره­های مختلف تاریخی در ایران روایت شده است؟ برمبنای یافته­های تحقیق فهم ماکس وبر در ایران در دوره­های مختلف یکدست نیست. در دورۀ نخست و در ابتدای تأسیس جامعه­شناسی در ایران که همزمان با غلبۀ گفتمان کنتی-دورکیمی است، ماکس وبر جایگاه قابل­توجهی در فضای دانشگاهی و حتی غیرآکادمیک نداشته است. در دوره دوم علاوه بر روایت و گفتمان پوزیتیویستی(دورکیمی) گفتمان مارکسیستی در ایران توسعه یافت و به­تدریج از برخی مفاهیم وبری و اندیشه­های او برای تبیین وقایع تاریخی استفاده شد. در دورۀ سوم تحولات زیادی در عرصه داخلی و بین‌المللی رخ داد. استعاره­ها و مفاهیم مارکسیستی کاهش و درمقابل مفاهیم وبری رونق بیشتری یافت.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آبراهام، جیو اچ (1363)، مبانی و رشد جامعه شناسی، ترجمۀ حسن پویان، تهران، آشنا.
آرون، ریمون (1363)، مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه­شناسی، ترجمۀ باقر پرهام، جلد دوم، تهران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی .
ارشاد، فرهنگ (1398)، نگاه نقادانه بر جامعه­شناسی تفسیری ماکس وبر و آموزه­های آن برای پژوهش در جامعه­شناسی تاریخی ایران. مجله جامعه­شناسی ایران، دوره 20(2) 25-4.
اسماعیل­نیا، محمود، کاظمی، عباس و صدیقی، بهرنگ(1398) موقعیت ناسازوار نخستین نهاد علوم اجتماعی، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی از تأسیس تا انقلاب اسلامی، مطالعات جامعه­شناختی، 26(2) 36-9.
اشرف، احمد (1393)، نقد و نظری در علوم انسانی و اجتماعی، مجموعه مقالات در مجله سخن(1346-1347)، تهران، نشر گستره.
باتامور، تی بی (1357)، جامعه شناسی، ترجمه سیدحسن منصور و سیدحسن حسینی کلجاهی تهران، جامعه و اقتصاد.
بشیریه، حسین (1382)، دیباچه­ای بر جامعه­شناسی سیاسی ایران، تهران، نگاه معاصر.
تنهایی، حسین ابوالحسن (1398)، سنخ آرمانی دیالکتیکی: حاشیه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای بر روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌شناسی ماکس وبر و کاربرد آن در فهم مسائل اجتماعی ایران، انجمن جامعه شناسی ایران، دومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعه­شناسان کلاسیک و مسائل آن: ماکس وبر.
تنهایی، سید ابوالحسن (1398)، نقد شارحین وبر از شرح اصطلاح سنخ آرمانی و گونه­های سنخ آرمانی، مجله جامعه­شناسی ایران، دوره 20(2) 65-75.
تنهایی، حسین ابوالحسن (1374)، درآمدی بر مکاتب و نظریه­های جامعه­شناسی،گناباد، نشر مرندیز.
جمشیدیها، غلامرضا و نادی، زینب (1398)، بررسی عقلانیت ارزششناختی و چگومگی حصول آن در اندیشه ماکس وبر «تجزیه و تحلیل منطقه خاکستری». مجله جامعه­شناسی ایران، دوره 20(3) 58-24.
جهاندیده، سینا (1397)، ترجمۀ آثار فروید و چرخش­های گفتمان فرویدی در ایران، فصلنامه مترجم، 27(65). 23-13.
جهاندیده، سینا (1403)، اندیشه‌های ماکس وبر و جامعه‌شناسی ایرانی، گروه تلگرامی tabarshenasi Ketab ، اردیبهشت 1403.
حجاریان، سعید (1377)، ساخت اقتدار سلطانی؛ آسیب­پذیری­ها، اطلاعات سیاسی-اقتصادی، 9 (92-91): 45.
حسینی فر، مریم السادات (1398)، واکاوی عناصر دیالکتیکی بوروکراسی در نظریه وبر با نگاهی به جامعه ایران، انجمن جامعه شناسی ایران، دومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعه­شناسان کلاسیک و مسائل آن: ماکس وبر.
حسین­زاده فرمی، مهدی (1398)، خوانش ایرانی ماکس وبر، انجمن جامعه شناسی ایران، دومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعه­شناسان کلاسیک و مسائل آن: ماکس وبر.
ریکور، پل (1386)، استعاره و ایجاد معانی جدید در زبان، ترجمۀ حسین نقوی، معرفت، شمارۀ (120): 95-81.
شجاعی­زند، علیرضا و صنعتی شرقی، نادر (1383)، بررسی انتقادی آراء و نظرات وبر دربارۀ صدر اسلام، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی، مشهد، سال اول: 82-57.
شیخاوندی، داور (1370)، نگرشی انتقادی به نظریه «سلطه کاریسمایی» ماکس وبر، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره­های 1 و 2، 253-235.
شیخاوندی، داور (1383)، جامعه­شناسی تجدد ماکس­وبر، تهران، نشر قطره.
شریعتی، علی (1388)، تاریخ و شناخت ادیان، مجموعه آثار 14. شرکت سهامی انتشار.
شریعتی، علی (1390)، انسان، مجموعه آثار 24. انتشارات الهام و بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی.
صادقی، رسول (1397) بررسی انتقادی کاربست نظریه اقتدار وبر در تحلیل انقلاب اسلامی، فرهنگ و پژوهش ویژه علوم اجتماعی، شماره 36، 89-65.
صانعی، پرویز (1354)، جامعه شناسی ارزشها ، تهران، نشر جار.
صمیم، رضا (1389)، درس­های نظریه اقتدار وبر برای تحلیل مناسبات جمعی غیرارگانیک در اجتماع ایرانی، مطالعه‌ای تاریخی-انتقادی، انجمن جامعه شناسی ایران، دومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعه­شناسان کلاسیک و مسائل آن: ماکس وبر.
عظیمی، رضا (1398)، جامعه شناسی تاریخی-تطبیقی ماکس وبر، تئوری عام و برخی ملاحظات در مورد گفتمان شرق شناسی در ایران، مجله جامعه­شناسی ایران، دوره 20(2) 76-99.
فراستخواه، مقصود (1398)، مصرف نظریه‌ها در ایران، مورد «وبر« و پروتستانتیسم. انجمن جامعه‌شناسی ایران، دومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعه­شناسان کلاسیک و مسائل آن: ماکس وبر.
فروند، ژولین (1363)، جامعه­شناسی ماکس وبر، ترجمۀ عبدالحسین نیک­گهر، تهران، توتیا.
فولادیان، مجید (1398)، صورتبندی جامعه­شناختی تئوری کاریزمای وبر. مجله جامعه­شناسی ایران، دوره 20(3) 87-59.
فولادیان، مجید و جلایی­پور، حمیدرضا (1395)، مقایسه سلطه فرّهمندانه و سلطه کاریزماتیک با اتکا به آراء وبر: ایضاح یک خلط مفهومی، فصلنامه مطالعات میان رشته­ای در علوم انسانی، دوره 8(3): 88-53.
فولادیان، مجید (1399)، جامعه­شناسی کاریزمای ملی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
کاظمی، عباس (1398)، امر روزمره در جامعۀ پساانقلابی، تهران، فرهنگ جاوید.
کوزر، لوییس (1368)، زندگی و اندیشۀ بزرگان جامعه­شناسی، تهران، نشر علمی.
کینلاک، گراهام (1393)، نظریه­های جامعه­شناختی(تکوین دیدگاه­ها و پارادایم­های اصلی آن ترجمۀ غلامرضا جمشیدیها و سید رحیم تیموری، تهران: انتشارات جامعه­شناسان.
کرمی­پور، حمید (1390)، تأثیر ترجمِۀ نظریه­های ماکس وبر بر دیدگاه مورخان ایرانی، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه­ها علوم انسانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 11(1): 37-54.
کنیک، ساموئل (1344)، جامعه­شناسی، ترجمۀ مشفق همدانی، تهران، امیر کبیر.
محمودی مولایی کرمانی، بتول و همکاران(1398)، شاخص­های روش­شناسی وبر در شناخت مسایل اجتماعی ایران. مجله جامعه­شناسی ایران، دوره 20(2) 113-100.
مسعودی، سیداسماعیل، زاهد زاهدانی، سیدسعید(1396) تحلیل ابژکتیویتۀ ماکس وبر در پرتو فلسفۀ استعلایی کانت، مجله جامعه­شناسی ایران، دوره 18(4) 81-53.
مهدوی زادگان، داوود. (1377)، اسلام و نقد سنت وبری، قم: مؤسسه فرهنگی طه.
مهدوی، یحیی (1322)، جامعه­شناسی یا علم الاجتماع، تهران، نشر رنگین.
میری، سید جواد (1398)، نگاهی غیریوروسنترک به کلاسیک­های جامعه­شناختی: بازخوانی قرائت شریعتی از ماکس وبر، مجله جامعه­شناسی ایران، دوره 20(2) 114-124.
میرزایی، جمشید (1398) سنخ آرمانی ماکس وبر ابزاری تحلیلی برای گونه­شناسی مناسک سوگواری­های عاشورا، مجله جامعه­شناسی ایران، 20(3): 118-88.
وبر، ماکس وبر (1371)، اخلاق پروتستان و روح سرمایه­داری، ترجمۀ عبدالمعبود انصاری، تهران، نشر سمت.
وبر، ماکس وبر (1385)، اخلاق پروتستان و روح سرمایه­داری، ترجمۀ عبدالکریم رشیدیان، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
وبر، ماکس وبر (1367)، مفاهیم اساسی جامعه­شناسی، ترجمۀ احمد صدارتی، تهران، نشر مرکز.
وبر، ماکس وبر (1382)، رو ش­شناسی علوم اجتماعی، ترجمۀ حسن چاوشیان، نشر مرکز.
نجاتی حسینی، سیدمحمود (1398)، سنت جامعه شناسی دین ماکس وبری و سبک زیست جهان دین­ورزی ایرانی-اسلامی. انجمن جامعه شناسی ایران، دومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعه­شناسان کلاسیک و مسائل آن: ماکس وبر.
نراقی، احسان (1347)، علوم اجتماعی و سیر تکوینی آن، تهران، پارس.
نقیب زاده، احمد (1368)، مقدمه­ای بر کتاب دانشمند و سیاستمدار، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.