مطالعه نسبت پوشش و امر جنسی با استفاده از رویکرد کیفی (نظریه مبنایی)

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد جامعه‌‌شناسی

2 استاد دانشگاه الزهراء

10.22034/jsi.2019.37914

چکیده

از دلالت‌های اصلی وجوب حجاب اسلامی در آرای فقهی استحکام بنیان خانواده و جلوگیری از بی‌بندوباری و هیجان‌های جنسی و ارزش و احترام و جلوگیری از ابژگی زن ذکر می‌شود، با توجه به‌اهمیت ابعاد جنسی مساله پوشش، در این پژوهش با اتکا به‌رویکردی استقرایی در بستر پیچیده و متلاطم و متناقض موجود در زمینه پوشش  که هنجارهای نانوشته و مقررات رسمی آن را تنظیم می‌کنند، دریافت‌ زنان و مردان از نسبت حجاب و امر جنسی مطالعه شده است. پژوهش با استفاده از نظریه مبنایی انجام شد. داده‌ها به‌وسیله مصاحبه‌ عمیق و مشاهده مستقیم جمع‌آوری شدند. جمعیت هدف مطالعه را مردان و زنان ۲۵ تا ۴۰ ساله ساکن تهران تشکیل می‌دهند و نمونه‌ها شامل ۱۶ زن و ۸ مرد هستند که بر مبنای نمونه‌گیری نظری انتخاب شدند.
     بر اساس نتایج پژوهش، مضمون اصلی که توضیح‌دهنده رابطه حجاب و سکسوالیته باشد"انواع مواجهه با امر جنسی" نام‌گذاری شد. نحوه تجربه امر جنسی، نگرش به‌امر جنسی و جذابیت‌های جنسی، تفسیرهای افراد را حول رابطه حجاب و سکسوالیته شکل می‌دهد که همین امر خود تحت تاثیر عوامل علی و زمینه‌ای قرار دارد. به‌عبارتی عوامل علی از قبیل تغیبرات اجتماعی، ویژگی‌های حجاب اسلامی و  تبعیت از همسالان و عوامل زمینه‌ای اعم از میزان تعلق مذهبی، تربیت خانوادگی، موقعیت جغرافیایی، آنومی نشانه‌شناختی و جامعه مردسالار بر مواجهه افراد با امر جنسی تاثیرگذار است. از پیامدهای تنوع در مواجهه با امر جنسی، تفاوت در معیار‌های انتخاب پوشش، طبقه‌بندی تیپ‌های پوششی بر اساس درک و دریافت از سکسوالیته، دیگری‌سازی و قضاوت‌های اخلاقی است. استراتژی‌هایی که افراد برای اداره پوشش خود و مسائل مربوط به‌آن اتخاذ می‌کنند، هم‌نوایی با تعاریف موجود و یا بازاندیشی در مفاهیم غیرت و حجاب است.

کلیدواژه‌ها


آزاد ارمکی، تقی؛ غراب، ناصر الدین (۱۳۸۷)، «بدن و هویت»، مطالعاتفرهنگیوارتباطات، شماره 13، ص ۱۲۲-۱۰۱.

آزاد ارمکی، تقی؛ غراب، ناصر الدین (۱۳۸۹)، «جایگاه بدن در دین»، مطالعاتفرهنگیوارتباطات، شماره ۱۸، ص ۳۵-۱۱.

استراوس، انسلم؛ کربین، جولیت (۱۳۹۶)، مبانی پژوهش کیفی، ترجمه ابراهیم افشار، تهران: نشر نی.

ترکاشوند، امیرحسین (۱۳۸۹)، حجاب شرعی در عصر پیامبر، نشر الکترونیکی.

حمیدی، نفیسه (1385)، «زندگی روزمره و بدن زنانه»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد پژوهش علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.

رستمی، فاطمه (۱۳۹۰)، «بررسی رابطه نوع پوشش و احساس امنیت زنان شهر تهران»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد مطالعات زنان، دانشگاه علامه طباطبایی.

صادقی، فاطمه (۱۳۹۲)، کشف حجاب: بازخوانی یک مداخله مدرن، تهران: نشر نگاه معاصر.

ضمیران، محمد (1384)، میشل فوکو: دانش و قدرت، تهران: نشر هرمس.

طالبی، سحر (۱۳۹۱)، «بررسی جامعه‌شناختی تصور زنان نسبت به‌حجاب»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد پژوهشگری علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.

 عرب، نصیبه (۱۳۹۱)، «الگوهای تفسیر قواعد فرهنگی (مطالعه شیوه‌های معنابخشی به‌پوشش)»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد مطالعات زنان، دانشگاه الزهرا.

 علینقیان، شیوا (۱۳۹۰)، «نظریه پردازی مبنایی شناخت معانی و دلالت‌های حاکم برانتخاب انواع پوشش در میان زنان تهرانی»، پایان نامه کارشناسی ارشد مطالعات فرهنگی، دانشگاه علامه طباطبایی.

غلامی، علی (۱۳۹۳)، مساله حجاب در جموری اسلامی ایران. تهران: نشر دانشگاه امام صادق

فرجی، مهدی؛ حمیدی، نفیسه (۱۳۸۴)، «نگرش زنان به‌انواع پوشش‌های رایج». سازمان تبلیغات اسلامی.

فرجی، مهدی؛ حمیدی، نفیسه (۱۳۹۰)، «پوشش و حجاب زنان ایران»، سازمان تبلیغات اسلامی.

فرجی، مهدی؛ حمیدی، نفیسه (۱۳۹۳فرهنگ پوشش و حجاب در زندگی روزمره زنان و پنج شهر بزرگ ایران (قم، تهران، اصفهان، اهواز، تبریز)، تهران: انتشارات جامعه و فرهنگ.

فوکو، میشل (۱۳۸۴)، اراده به‌دانستن، ترجمه: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نشر نی.

قنبری، سمیه (۱۳۸۵)، «تحول گفتمان حجاب در مطبوعات دهه هفتاد»، پایان‌نامه کارشناسی ‌ارشد مطالعات زنان، دانشگاه الزهرا.

گیدنز، آنتونی (۱۳۹۱)، تجدد و تشخص، ترجمه: ناصر موفقیان، تهران: نشر نی.

گیدنز، آنتونی (۱۳۹۴)، جامعه‌شناسی، ترجمه: حسن چاووشیان، تهران: نشر نی.

لش، اسکات (۱۳۸۴)، جامعه‌شناسی پست‌مدرنیسم، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نشر مرکز.

مجمع، شهره (۱۳۸۷)، «بررسی الگوی پوشش جوانان (سبک زندگی یا مقاومت)»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد پژوهشگری علوم اجتماعی، دانشگاه الزهرا.

مرنیسی، فاطمه (۱۳۸۰)، زنان پرده‌نشین و نخبگان جوشن‌پوش، ترجمه ملیحه مغازه‌ای، تهران: نشر نی.

مطهری، مرتضی (۱۳۸۵)، مسئله حجاب، تهران: ‌انتشارات صدرا.

هولمز، ماری (۱۳۹۱)، جنسیت و زندگی روزمره، ترجمه: محمدمهدی لبیبی، تهران: نشر افکار

Arvin, B. (1397) http:/ Baharvin.ir/ archives/

Siraj, Asifa (2011.( "Meanings of modesty and hijab amongst muslim women in Glasgow. Scotland”, Gender, Place & Culture, 18:6, 716-731.

Wagner, Wolfgang; Sen, Ragini; Permanadeli, Risa; S Howarth, Caroline(2012). “The veil and muslim womans identity: Cultural pressures and resistance to stereotyping”. Journal of culture and psychology,18(4) 521-54.