نوع مقاله : علمی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه جامعه‌شناسی دانشگاه اصفهان

2 دانشیار گروه جامعه‌شناسی دانشگاه اصفهان

10.22034/jsi.2019.38568

چکیده

از آن‌جایی که مطالعات مربوط به­مدرنیته ایرانی، و جامعه­شناسی تاریخی،  تاثیراتی مهم بر مطالعه سایر حوزه­های مرتبط با مدرنیته از جمله وضعیت جامعه­شناسی در ایران دارند شایسته توجه­اند. دکتر ابراهیم توفیق یکی از جامعه­شناسان ایران است که مطالعات جامعه­شناسی و مدرنیتة ایرانی را با رویکردی به­جامعه­شناسی تاریخی،  بر تبارشناسی لحظه حال متمرکز نموده است. این مقاله در صدد تحلیل مطالعات ایشان به‌منظور فهم انتقادی مطالعات تبارشناختی از اکنونیتی است که نوع مواجهه با آن، وضعیت سنت، مدرنیته و جامعه­شناسی را در ایران رقم زده است. به این منظور داده‌های27 اثر از توفیق، به‌شیوه اسنادی گردآوری و با روش مرور سیستماتیک، مورد تحلیل قرار گرفته­اند. پایان­بندی انتقادی فراتحلیل صورت گرفته درباره آثار و آراء توفیق؛  فقدان مطالعه مناسبات سیستماتیک میان دانش و سرشت قدرت مآب دانش، تقلیل روابط سیستماتیک میان دانش و اراده به­قدرت، به­مناسبات میان دانش و بلوک قدرت، تقلیل نظام دانش به‌محتوای دانش، تعلیق چگونگی گسست از گفتمانِ گذار، مغفول باقی گذاشتن بحران بازنمایی در رابطه میان نظام تولید دانش و وضعیت جامعه، غفلت از ناتوان سازی سوژه در گسست از خوانش گذرا از حال توسط نظریه پسااستعماری، نقد ایدئولوژی در سطح رفتاری به رغم باور به ضرورت نقد مبنای وجودی ایدئولوژی در سطح شناختی، قرار گرفتن نظریه حال در معرض پروبلماتیک نظریة تداوم و. . . را نتیجه می­گیرد. این موارد از سویی منجر به رسمیت یافتن فردیت لحظه حال و از دیگر سو منجر به بازتولید تلقی تداوم و بی توجهی به انحطاط شده است. همچنین این امور از سویی منجر به هوشیاری نسبت به تبعات گفتمانی رویکرد پسااستعماری، و از سوی دیگر منجر به فرسایش سوژه در گسست از خوانش گذرا از لحظه حال توسط جامعه­شناسی در ایران شده است.
 
 

کلیدواژه‌ها

اسکاچپول، تد (1388)، بینش و روش در جامعه­شناسی تاریخی، ترجمة هاشم آقاجری، تهران: نشر مرکز.
اسون، پل-لوران (1394)، واژگان فروید، ترجمه کرامت موللی، تهران: نشر نی.
اونز، دیلن (1387)، فرهنگ اصطلاحات مقدماتی لکان، ترجمه مهدی رفیع و مهدی پارسا، تهران:گام نو.
بدیو، آلن (1388)، فلسفه، سیاست، هنر، عشق، مراد فرهادپور، صالح نجفی، علی عباس بیگی و جمعی دیگر از مترجمان، تهران: نشر رخداد نو.
بدیو، آلن (1395)، فلسفه و رخداد، علی فردوسی، تهران: نشر دیبایه.
بودریار، ژان (1394)، نظام اشیاء، پیروز ایزدی، تهران؛ نشر ثالث.
پوپر، کارل ریموند (1397)، زندگی سراسر حل مسئله است، شهریار خواجیان، تهران: نشر مرکز.
پیتون، پال (1387)، دلوز و امر سیاسی، محمود رافع، تهران: نشر گام نو.
توفیق، ابراهیم (1385)، ((مدرنیسم و شبه پاتریمونیالیسم تحلیلی از دولت در عصر پهلوی))، مجله
جامعه­شناسی
ایران، دوره7، شماره1:
از صفحه93تا125.
توفیق، ابراهیم (1387)، مبانی معرفت شناختی و روش شناختی علوم فرهنگی در سنت آلمانی،  http://towfigh. blogfa. com، (مرداد 1398).
توفیق، ابراهیم (1388)، آسیب شناسی گفتمان‌های هویتی و علوم اجتماعی، http://towfigh. blogfa. com ، (مرداد 1398).
توفیق، ابراهیم(1390)، ((علوم انسانی ایرانی، به افق دهه80؛  بحران یا سکون))، مجله مهرنامه،دوره 8، شماره11: از صفحه38 تا 49.
توفیق، ابراهیم(1391)، ((تاریخ‌نگاری آکادمیک))،  مناظرة داریوش رحمانیان و ابراهیم توفیق، مجلة کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، دوره 15، شمارة 172: از صفحه 8 تا19.
توفیق، ابراهیم (1392)، ((واقعه مشروطه و منطق امپراتوری))، روزنامة بهار، 19 اردیبهشت،  شمارة 118: از صفحه 9تا 11.
 رحمانیان، داریوش (1392)، ((تاملی در گسست میان تاریخ و جامعه­شناسی در ایران))، مجموعه مقالات همایش تاریخ و همکاری­های میان رشته­ای، تهران، پژوهشکده تاریخ اسلام، از صفحه103تا126. 
توفیق، ابراهیم (1393)، موانع اندیشیدن به دولت در ایران،http://farhangemrooz. com،  (مرداد 1398).
توفیق، ابراهیم (1393)، جامعه‌شناسی ما ضد تاریخی است، http://towfigh. blogfa.com، (مرداد 1398).
توفیق، ابراهیم (1394)، ((پرسش علل عقب ماندگی ما و فکر تاریخی نخبه گرا))، ماهنامه فرهنگ امروز، دوره 3، شماره10: از صفحه 9تا15.
توفیق، ابراهیم (1395)، جک گودی به چه کار ما می‌آید؟،  http://farhangemrooz.com،  (مرداد 1398).
توفیق، ابراهیم (1396)، درباره نظام دانش،  تهران: نشر پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
توفیق، ابراهیم (1397)، ((شرق­شناسی و جامعه­شناسی شرقی، سخن‌رانی در همایش تفکر اجتماعی و جامعه­شناسی در خاورمیانه  معاصر))،  انجمن جامعه­شناسی ایران، 7و8خرداد. 
توفیق، ابراهیم؛ سپهران، کامران، اباذری، یوسف (1397)، ((نقد و بررسی کتاب تئاترکراسی در عصر مشروطه))، روزنامه شرق 18/2/1397،  شماره ۳۱۴۲.
توفیق، ابراهیم؛ کاتوزیان، همایون؛ خانیکی، هادی؛ قانعی راد، محمد؛ و. . . (1395)، بررسی و نقد آثار همایون کاتوزیان در کنفرانس جامعه­شناسی تاریخی ایران،  http://farhangemrooz. com، (مرداد 1398).
رنکین گودی، جان (1393)، سرقت تاریخ، نرگس حسن لی، تهران: نشر امیرکبیر.
شولتسه، راینهارد(1389)، تاریخ جهان اسلام در قرن بیستم،  ابراهیم توفیق، تهران :پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.  
طباطبایی، سیدجواد (1396)، درآمدی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران، تهران: انتشارات کویر.
طباطبایی، سیدجواد (1396)، زوال اندیشه سیاسی؛ گفتار در مبانی نظری انحطاط ایران،تهران: انتشارات کویر.
فرتر، لوک (1392)، لویی آلتوسر،امیر احمدی‌آریان، تهران: نشر مرکز.
فوکو، میشل (1378)، نظم گفتار،  باقر پرهام، تهران؛ نشر آگاه.
فوکو، میشل (1397)، خاستگاه هرمنوتیک خود، سرخوش؛ نیکو، جهاندیده؛ افشین، چاپ دوم، تهران: نشر نی.
کچوییان، حسین؛ توفیق، ابراهیم؛ قانعی راد، محمدامین(1390)، ((مشکل علوم اجتماعی پیوند آن با شرق شناسی است))، کتاب ماه علوم اجتماعی،دوره 9، شماره 44و45: از صفحه 13تا25.
موللی، کرامت (1395)، مبانی روانکاوی فروید- لکان، تهران: نشر نی.