صورت‌بندی جامعه‌شناختی تئوری کاریزمای وبر

نویسنده

عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد

10.22034/jsi.2019.44351

چکیده

در این پژوهش سعی شده است شکاف‌های مفهومی و نظری تئوری رهبری کاریزمای وبر مشخص شود و سپس، براساس روش تیپ ایده‌آل وبری به برساخت تیپ ایده‌آلی از رهبری کاریزمایی اقدام شود که در حوزة جامعه‌شناسی بوده و قابلیت آزمون تجربی-تاریخی داشته باشد. براین‌اساس، ابتدا به بررسی چرایی وجود ابهام‌های نظری در تئوری کاریزمای وبر پرداخته شده است. سپس، براساس آرای وبر و شارحان اصلی او سعی شده است دو رویکرد اصلی به مسئلة کاریزما به‌صورتی منسجم سنخ‌بندی و برساخت شود: رویکرد اول مطالعاتی هستند که بیشتر به صفات و ویژگی‏های فردی پرداخته‏اند و سعی کرده‏اند دلایل ظهور کاریزما را در فرد صاحب‌کاریزما بجویند؛ رویکرد دوم مطالعاتی هستند که بیشتر به دریافت‏های پیروان و پاسخ نگرشی و رفتاری آن‌ها به کاریزما و همچنین، شرایط عینی و ذهنی شکل‏گیری کاریزما پرداخته‏اند. در انتها استدلال شده است که رویکرد پیرومحور، رویکردی جامعه‌شناختی است و به لحاظ تجربی قابل‌بررسی است. در این رویکرد اساس بحث بر تلقی پیروان از رهبر کاریزمایی قرار دارد و اعتبار کاریزما از تأیید و قبول پیروان نشأت می‌گیرد. افزون بر این، پیروان در شرایط خاصی از نظر روحی و روانی به‌دنبال منجی و کاریزما هستند و وضعیت روانی خود را ناشی از شرایط بحرانی اجتماعی می‌دانند؛ بنابراین، تغییرات، بحران‌های اجتماعی و تحولات ساختاریِ اجتماعی و نهادهای ناشی از آن، زمینه و علت اصلی ظهور رهبران کاریزماتیک قلمداد می‏شوند.
 

کلیدواژه‌ها


بشیریه، حسین (1382)، انقلاب و بسیج اجتماعی، تهران: دانشگاه تهران.
بندیکس، راینهارد (1382)، سیمای فکری ماکس وبر، ترجمة محمود رامبد، تهران: نشر هرمس.
پارکین، فرانک (1384)، ماکس وبر، ترجمة شهناز مسمی‌پرست، تهران: انتشارات ققنوس.
ترنر، برایان (1379)، ماکس وبر و اسلام، ترجمة سعید وصالی، تهران: انتشارات روزافزون.
حسینی، حسین (1377)، "رهبری و بسیج سیاسی: مورد انقلاب اسلامی ایران،" پایان‌نامة دکتری، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
جلایی‌پور، حمیدرضا و فولادیان، مجید (1387)، «شرایط شکل‏گیری یا افول رهبری کاریزماتیک»، پژوهش‌نامة علوم سیاسی، 3(4)، 7-38.
حاضری، علی‌محمد (1380)، انقلاب و اندیشه، تهران: پژوهشکدة امام خمینی.
شجاعی‌زند، علیرضا (1395)، رهبری در دورة استقرار، رهبری در دورة تثبیت، بازیابی از http://www.rajanews.com/news/262884
شیخاوندی، داور (1370)، نگرشی انتقادی به نظریة سلطة کاریزمایی ماکس وبر، فصلنامة علوم اجتماعی، 1، 235-253.
فتح‌آبادی، ابوالفضل (1395). «انتقاداتی بر انواع مثالی در جامعه‌شناسی دین ماکس وبر»، مجلة جامعه‌شناسی ایران، 17(2)، 135-152.
فروند، ژولین (1383)، جامعه‏شناسی ماکس وبر، ترجمة عبدالحسین نیک‏گهر، تهران: نیکان.
فولادیان، مجید (1399)، جامعه‌شناسی کاریزمای ملی : فروپاشی ساختارهای اجتماعی و ظهور کاریزما، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
کچویان، حسین (1388)، "چگونگی شکل‌گیری نظم اجتماعی در جامعه"، جزوة کلاسی مقطع دکتری، تهران: دانشگاه تهران.
گرث و میلز (1382)، در ماکس وبر: دین، قدرت، جامعه، ترجمة احمد تدین، تهران: نشر هرمس.
مسعودی، سیداسماعیل، و زاهد زاهدانی، سیدسعید (1396)، «تحلیل ابژکتیویتة ماکس وبر در پرتو فلسفة استعلایی کانت»، مجلة جامعه‌شناسی ایران، 18(4)، 53-81.
وبر، ماکس(1374)، اقتصاد و جامعه، ترجمة عباس منوچهری؛ مهرداد ترابی‏نژاد؛ مصطفی عمادزاده، تهران: انتشارات مولی
وبر، ماکس (1382)، دین، قدرت، جامعه، ترجمة احمد تدین، تهران: نشر هرمس.
هوگ، سیدنی (1357)، قهرمان در تاریخ، ترجمة خلیل ملکی، تهران: انتشارات رواق.
Aberbach, D. (1996), Charisma in politics, religion and the media, London: Macmillan.
Andrian, C., Apter, D. (1998), Political protest and social change, Lonon: Macmillan.
Barness, D. F. (1978), "Charisma and religious leadership: An historical analysis", Journal of the Scientific Study of Religion, 17(1), 1-18.
Bensman, J., & Givant, M. (1975), "Charisma and modernity: The use and abuse of a concept", Social Research, 42, 570-614.
Beyer, J. M. (1999) "Taming and promoting charisma to change organizations", Leadership Quarterly, 10(2), 307 – 330.
BlighM. C., Kohles, J. C., & Meindl, J. R. (2004), "Charisma under crisis: Presidential leadership, rhetoric, and media responses before and after the September 11 th terrorist attacks", The Leadership Quarterly, 15, 211–239.
Bryman, A. (1992). Charisma and leadership in organization, London: Sage Publications.
Burns, J. M. ) 1978), Leadership, New York: Harper & Row.
Conger, J. A. , & Kanungo, R. N. (1987). Charismatic leadership in organizations. Thousand Oaks, CA: Sage.
Conger, J. A., Kanungo, R. N., & Menon, S. T. (2000), "Charismatic leadership and follower effects", Journal of Organizational Behavior, 21, 747 - 767.
Ethlyn A. (2009), "Crisis, charisma, values, and voting behavior in the 2004 presidential election", The Leadership Quarterly, 20, 70-86.
Flynn, F. J., & B. M. Staw. (2004), "Lend me your wallets: The effect of charismatic leadership on external support for an organization", Strategies Management Journal, 25, 309-330.
Friedland, W. (1964),  For a sociological concept of charisma, Oxford: University Press and Social Forces.
Friedrich, C. J. (1961), "Political leadership and charismatic power", The Journal of Politics, 23(1), 3-24.
Geertz, C. (1983), "Centers, kings, and charisma: Reflections of the symbolics of power", in G. Geertz (Ed.), Local knowledge: Futher essays in interprective anthropology (pp. 121-146), New York: Basic Books.
Gerth, H. H., & Mills, W. (1948), From Max Weber: Essays in sociology, Oxford: Oxford University Press.
Halverson, S. K., Murphy, S. E., & Riggio, R. E. (2004), "Charismatic leadership in crisis situations: A laboratory investigation of stress and crisis", Small Group Research, 35(5), 495-514.
House, R., Spangler, W., & Woycke, J. (1990),"Personality and charisma in the U.S. Presidency: A psychological theory of leader effectiveness", Administrative Science Quarterly, 36, 346-396.
Hunt, L. J., Boal, K. B., & Dodge, G. E. G. (1999), "The effects of visionary and crisis-responsive charisma on followers: An experimental examination of two kinds of charismatic leadership". The Leadership Quarterly, 10(3), 423-448.
Jayakody, J. A. S. K. (2008), "Charisma as a cognitive-affective phenomenon: a follower-centric approach", Management Decision, 46(6), 832–884.
Kane. A. (1991), "Analytic and concrete forms of the autonomy of culture", Sociological Theory, 9, 53-69.
Khurana, R. (2002), Searching for a corporate savior: The irrational quest for charismatic CEOs, Princeton: Princeton University Press.
Kirk, K. T. (1995), Charisma and power orientation, Effects on leader performance and follower satisfaction, Unpublished master's thesis, Virginia: George Mason University.
Lindholm, Ch. (1990), Charisma, London: Wiley-Blackwell
Madsen, D., & Snow, P. G. (1991), The charismatic bond: Political behavior in times of crisis, Cambridge: MA: Harvard University Press.
Mumford, M. D., Friedrich, T., Caughron, J., & Byrne, C. L. (2007). "Leader cognition in real-world settings: How do leaders think about crises?" The Leadership Quarterly, 18, 515−543.
Meindl, J. R. (1993), "The romance of leadership as a follower-centric theory: A social constructionist approach", The Leadership Quarterly, 6(3), 329-341.
Merolla, J. L., Ramos, J. M., & Zechmeister, E. J. (2007), "Crisis, charisma, and consequences: Evidence from the 2004 U. S. presidential election", The Journal of Politics, 69(1), 30–42.
Mommsen, W. J.  (1989), The political and social theory of Max Weber, London: Policy Press.

Mommsen, Wolfgang J. (1974), Age of bureaucracy: Perspectives on the political sociology of Max Weber (explorations in interpretative sociology), London: Blackwell Publishers.

Parsons, T. (1968), The structure of social action, New York, NY: The Free Press.

Peabody, N. (1991), "In whose yurban does the lord reside? The objectification of charisma and the fetishism of objects in the Hindu Kingdom of Kota", Comparative Studies in Society and History, 33(4), 726–754.

Pearson, C. M., & Clair, J. A. (1998), "Reframing crisis management", Academy of Management Review, 23(1), 59-76.
Pillai, R. (1996). "Crisis and the emergence of charismatic leadership in groups: An experimental investigation". Journal of Applied Social Psychology, 26(6), 543−562.
Post, J. M. (1986), "Narcissism and the charismatic leader-follower relationship", Political Psychology, 7(4), 675-688.
Ratnam, K. J. (1964), "Charisma and political leadership", Political Studies, 12, 341-354.
Roberts, K. M. (1995), "Neoliberalism and the transformation of populism in Latin America: The peruvian case", World Politics, 48(1), 82-116.
Roth, G.  (1979), "Charisma and counterculture", In y G. Roth , & W. Schluchter (Eds.), Max Weber's vision of history (pp. 119-143)., Berkeley: University of California Press.
Sanders, J. T. (2000), Charisma, converts, competitors: Societal and sociological factors in the success of early christianity, London: SCM Press.
Schiffer, I. (1974), Charisma: Psychoanalytic look at mass society hardcover, Toronto: University of Toronto Press.
Schlesinger, A. (1960), "On heroic leadership", Encounter, 15, 3-11.
Seligman, A. (1990), "Reviewed moral authority and reformation religion: On charisma and the origins of modernity", International Journal of Politics, Culture and Society, 4(2), 159-179.
Shamir, B., & Howell, J. M. (1999), "Organizational and contextual influences on the emergence and effectiveness of charismatic leadership", The Leadership Quarterly, 10 (2),  257-283.
Simon, A. F. (2006), "Leadership and managing ambivalence", Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 58, 91-105.
Smith, Ph. (2000), "Culture and charisma: Outline of a theory", Social Research, 42(4), 570-614.
Steyrer, J. (1998). "Charisma and the archetypes of leadership". Organization Studies, 19(5), 807−828.
Thomas E. D. Jr. (1969), "The Theory of Charisma", The Sociological Quarterly, 10(3), 306-318.
Weber, M. (1946), Essays in sociology, Edited by H. H. Gerth & C. W. Mills, Oxford: Oxford University Press.
Weber, M. (1964), The theory of social and economic organization, A. M. Henderson & T. Parsons, Trans. New York: Oxford University Press.
Weber, M. (1978), Economy and society (Vol. 2), edited by G. Roth & C. Wittich,  California: University of California Press.
Weyland, K. (2003), "Economic voting reconsidered: Crisis and charisma in the election of Hugo Chaivez", Comparative Political Studies, 36(7), 822-848.
Willner, A. R. (1984), The spellbinders: Charismatic political leadership, New Haven, CT: Yale University Press.
Winner, A. R., & Willner, D. (1965), "The rise and role of charismatic leaders", The Annals of the Amencan Academy of Political and Social Science, 3(58), 77-88.
Zaccaro, S. J. (2007), "Trait-based perspectives of leadership", American Psychologist,  62(1),  6-16.