عدالت‏ پژوهی در جامعه‏ شناسی ایران؛ مرور نظام‏ مند پایان‏ نامه‏ ها*

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه ‏شناسی مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 استاد، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 دانشیار، گروه رفاه اجتماعی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران

4 استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده
عدالت موضوع مهم اجتماعی و عدالت‏ پژوهی کنش ضروری علوم انسانی است. عدالت­ پژوهی، مطالعه علمی و روش­مند عدالت برای تغییر اجتماعی و کاربردی بودن یا تحقیق نظری و غیرکاربردی است که در حوزه‌های مبانی و روش‏شناسی عدالت ‏پژوهی و نظریه‏ پردازی و اجرای عدالت انجام می‌شود. در این پژوهش، پایان‏ نامه ‏های عدالت ‏پژوهی رشته جامعه‌شناسی دانشگاه‌های برتر ایران با روش مرور نظام­مند تحلیل شده ‏اند. یافته‌ها بیانگر رتبه ششم علوم اجتماعی و عدالت جامعوی بین رشته‌ها و موضوع‌های علوم انسانی است. کمیت عدالت پژوهی با تدوین نظام مسائل، تحلیل و ارزیابی موقعیت مسئله عدالت‏ پژوهی در جامعه ‏شناسی و نقش دولت‏ ها و گفتمان‏ های عدالت ‏خواهی و کیفیت آن با تقویت ابعاد روش‏ شناختی، توازن راهبردهای پژوهش‏، تحقیقات کاربردی، توازن ابعاد عدالت ‏پژوهی و هماهنگی هستی‏ شناسی و معرفت ‏شناسی پایان ‏نامه ‏ها بیشتر می‌شود. مهمترین فرصت عدالت ‏پژوهی برای جامعه‏ شناسی، ساماندهی مفاهیم مربوط به عدالت است اما کم‌توجهی جامعه ‏شناسی به عدالت‏ پژوهی تهدیدی است که پژوهش‏ های معناشناختی عدالت و بازگشت نگاه هنجاری جامعه ‏شناسی به عدالت راه‌حل آن است.


 

کلیدواژه‌ها


اختری، زینب و ابوالفضل ذوالفقاری (1396). بررسی گفتمان عدالت اجتماعی و موانع دست­یابی به آن از نظر اساتید جامعه­شناسی دانشگاه­های دولتی تهران. اسلام و مطالعات اجتماعی، سال پنجم، شماره 1، صص 106-136.
اکبری، رضا، محمدصادق تراب‏زاده جهرمی و محسن حبیبی (1395). درآمدی بر الگوریتم تحلیل موقعیت مسئله در عدالت‏پژوهی، فصلنامه مطالعات میان­رشته­ای در علوم انسانی، دوره نهم، شماره 1، زمستان 1395، صص 147-166.
ببی، ارل (1386). روشهای تحقیق در علوم اجتماعی، جلد اول، ترجمه رضا فاضل، تهران: سمت.
برت، پاتریک (1397). فلسفه‏ی علوم اجتماعی، ترجمه محمد هدایتی، تهران: شب‏خیز.
برگر، پتر و توماس لوکمان (1394). ساخت اجتماعی واقعیت، ترجمه فریبرز مجیدی، تهران: علمی و فرهنگی.
بلیکی، نورمن (1391). طراحی پژوهش‏های اجتماعی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نی.
بودون، ریمون و فرانسوا بوریکو (1385). فرهنگ انتقادی جامعه‏شناسی، ترجمه عبدالحسین نیک‏گهر، تهران: فرهنگ معاصر.
پیغامی، عادل و محمدصادق تراب­زاده جهرمی و سیدعلیرضا سجادیه (1395). گفتارهایی در عدالت اجتماعی، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
توکل، محمد و ایمان عرفان منش (1393). فراتحلیل کیفی مقالات علمی ناظر بر مسئله فرار مغزها در ایران، فصلنامه بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره 5، شماره 1، صص 45-75.
جمشیدی، محمدحسین (1380). نظریه عدالت از دیدگاه فارابی ،امام خمینی و شهید صدر، تهران: پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.
خوانساری، محمد (1395). دوره مختصر منطق صوری، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
دورکیم، امیل (1399). قواعد روش جامعه‏شناسی، ترجمه هوشنگ نایبی، تهران: آگاه.
رفیع­پور، فرامرز. (1387). توسعه و تضاد، تهران: شرکت سهامی انتشار.
رفیع­پور، فرامرز. (1388). سرطان اجتماعی فساد، تهران: شرکت سهامی انتشار.
رفیع‏پور، فرامرز (1384). کندوکاوها و پنداشته‏ها مقدمه‏ای بر روشهای شناخت جامعه و تحقیقات اجتماعی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
رویمر، جان (1382). برابری فرصت، ترجمه محمدخضری، تهران، انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
ریتزر، جورج (1386). نظریه جامعه‏شناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: علمی.
ریکور، پل (1399). عادلانه‏ها، ترجمه مهدی فیضی، تهران: شب‏خیز.
زایرکعبه، رحیم (1396). زمینه‏های جامعه‏شناختی تکوین و تحول گفتمان‏های عدالت در دولت‏های پس از انقلاب اسلامی ایران، پایان‏نامه دکتری، تبریز: دانشگاه تبریز.
زاهدی مازندرانی، محمدجواد (1382). توسعه و نابرابری، تهران: مازیار.
زاهدی، محمدجواد و محمود نوائی لواسانی (1395). ارزیابی برنامه­های توسعه جمهوری اسلامی ایران از منظر بازنمایی و کاربست نظریه­های رفاه و عدالت اجتماعی  (با تأکید بر برنامه پنجم توسعه)، فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 5، شماره 1، صص 43-78.
سن، آمارتیاکومار (1390). اندیشه عدالت، ترجمه وحیدمحمودی و هرمز همایون پور، تهران: کندوکاو.
شارون، جوئل (1397). ده پرسش از دیدگاه جامعه­شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نی.
شهریاری، ایاز (1336). تفسیر آیاتی که راجع به عدل در قرآن مجید ذکر گردیده، پایان‏نامه کارشناسی، تهران: دانشگاه تهران.
شیخاوندی، داور (1386). جامعه‏شناسی انحرافات و مسائل جامعتی ایران، تهران: نشر قطره.
عبداللهیان، حمید، واژگان روش‏شناختی، بازیابی در بهمن ماه 1400 از وبسایت:
فاضلی، محمد (1386). ناکارآمدی جامعه­شناسی در ایران، رشد علوم اجتماعی، دوره یازدهم، شماره 2، صص 21-30.
فلیک، اووه (1391). درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمه هادی جلیلی، تهران: نشر نی. 492ص.
قاسمی، حمید و همکاران (1400). مرجع پژوهش، ویراست 18، تهران: اندیشه آرا.
قانعی‏راد، محمد امین (1395). آیا جامعه‏شناسی ایرانی داریم؟ روزنامه ایران، شماره 6232 .
کریپندورف، کلوس (1398). تحلیل محتوا: مبانی روش‏شناسی، ترجمه هوشنگ نایبی، چاپ دوازدهم، تهران: نشر نی.
کلانتری، عبدالحسین و فاطمه فقیه ایمانی (1392). فراتحلیل پژوهش های انجام شده درباره نابرابری جنسیتی، فصلنامه زن در فرهنگ و هنر، دوره 5، شماره 1، 142-125.
گولد، جولیوس و ویلیام کولب (1376). فرهنگ علوم اجتماعی، ویراستار محمد جواد زاهدی مازندرانی، تهران: مازیار.
گیدنز، آنتونی (1379). جامعه‏شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
مؤمنی، فرشاد. (1396). عدالت اجتماعی، آزادی و توسعه در ایران امروز، تهران: نقش و نگار.
محمدپور، احمد (1389). روش در روش: درباره ساخت معرفت در علوم انسانی، تهران: جامعه‏شناسان.
میرسندسی، سیدمحمد. (1390). چشم‏انداز جامعه­شناسی به عدالت، تهران: مؤسسه تحقیقات وتوسعه علوم انسانی.
نوائی لواسانی، محمود، رحمت الله صدیق سروستانی و محمدجواد زاهدی مازندرانی (1392). احساس عدالت و عوامل اجتماعی مرتبط با آن، فصلنامه رفاه اجتماعی، شماره 49، صص 159 الی 186.
نوروزی، سجاد (1387). مشکلی به نام زبان علم، بازیابی در دی 1400 از وبسایت:
hamshahrionline.ir/xCKb
والزر، مایکل (1389). حوزه‏های عدالت، ترجمه صالح نجفی، تهران: ثالث.
وبر، ماکس (1387). روش‏شناسی علوم اجتماعی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: مرکز.
هورست، چارلز ای. (1396). نابرابری اجتماعی: انواع، علل و پیامدها، ترجمه علی شکوری، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
------------ (1398). پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج)،  بازیابی در تاریخ 19 آذر 1398 از وبسایت:
 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/
------------. (1398). پرتال جامع علوم انسانی بازیابی در تاریخ 19 آذر 1398 از وبسایت:
------------. (1400). پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)، بازیابی در تاریخ 29 مرداد 1400 از https://ur.isc.ac/
------------ (1398). سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، بازیابی در تاریخ 19 آذر 1398 از وبسایت: http://opac.nlai.ir/opac-prod/index.jsp
 
Bellah, R., Madsen, R., Sullivan, W., Swidler, A., & Tipton, S & (1991). The Good Society (1st ed). New York: Knopf.
Feagin, J, R. (2001). Social Justice and Sociology: Agendas for the Twenty-First Century. American Sociological Review, Vol. 66 ,1–20.
Garfinkel, Harold & D. Lawrence Wieder. 1992. "Two Incommensurable, Asymmetrically Alternate Technologies of Social Analysis." pp. 175-206 in Text in Context: Contributions to Ethnomethodology, edited by Graham Watson and Robert M. Seiler. Newbury Park, CA: Sage.
Glass, GV. (1976). Primary, secondary and meta-analysis of research. Educational Researcher 10: 3-8.
Liebig, S. & Sauer, C. (2016). Sociology of Justice. In C. Sabbagh, & M. Schmitt (eds.), Handbook of Social Justice Theory and Research (pp. 37-59). Springer Science + Business Media New York.
Longres, J, F. & Scanlon, E. (2001) Social Justice and the Research Curriculum, Journal of Social Work Education, 37:3, 447-463.
Maynard, D, W. & Manzo, J, F. (1993). On the Sociology of Justice: Theoretical Notes from an Actual Jury Deliberation. Sociological Theory, Vol. 11, No. 2, 171-193.
Opotow, S. (2011). Social Injustice. The Encyclopedia of Peace Psychology. doi:10.1002/9780470672532.wbepp256
Reisch, M. (2017). Educating doctoral students for social justice research. Keynote Presentation at the Group for the Advancement of Doctoral Education in Social Work Annual Meeting. University of Minnesota, Minneapolis, MN.
Rubinstein, D. (1988). The concept of justice in sociology. Theory and Society, 17(4), 527–550.
Scott, J. & Marshall, G. (2005). A Dictionary of Sociology 4_e (Oxford Quick Reference)-OUP Oxford.
Wittgenstein, L. )1958(. Philosophical Investigations. New York: Macmillan.
------------ (2019). JSTOR, Retrieved in December 2019 from https://www.jstor.org/.
------------. (2021). The Centre for Science and Technology Studies (CWTS), CWTS Leiden Ranking 2021. Retrieved August 21, 2021, from https://www.leidenranking.com/ranking/2021/list