بازتاب انگاره‌های قدسی در ترانه‌های دهۀ1350 شمسی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

10.22034/jsi.2024.1987543.1659
چکیده
ترانه یک قالب شعری­ موسیقایی است که در پهنۀ تاریخ همواره با درخواست­ها و علایق عمومی مردم همراه و همسو بوده است. ترانه متعلق به تودۀ مردم است و در میان دیگر انواع شعری بیشترین تأثیرپذیری را از فرهنگ عامه دارد. در دهۀ50 شمسی مصادف با اواخر حکومت پهلوی نوعی باور مذهبی در بین روشنفکران شکل گرفت که منحصراً در مواجهه با استبداد تعریف می­شد؛ در نتیجه پرداختن به انگاره ­های قدسی و اساطیر آیینی مذهبی خود به نوعی اعتراض قابل فهم برای عامه بدل شد. از این رو محور اصلی این پژوهش واکاوی اسنادی سلطۀ عقاید مذهبی در بین ترانه­ سرایان نوین و بررسی چگونگی برخورد این ترانه ­سرایان با انگاره ­های قدسی و تحلیل ترانه ­های شاخص با مضمون اسطوره ­های آیینی است. نتیجۀ این پژوهش نشان می­دهد علاقه به ترسیم انگاره ­های مذهبی در ترانۀ روزگار پهلوی دوم جنبۀ آخرالزمانی دارد و ترانه­ سرا با نگاهی تمثیلی به دنبال یافتن یکسانی­ های عصر خود و دوران قدیسان است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 انوری، حسن (1381) فرهنگ بزرگ سخن، جلد سوم، تهران: سخن.
بدیعی، نادره(1354) ادبیات آهنگین، تهران: مؤسسۀ حساب انتشارات روشنفکر.
 بهار، محمدتقی (1355) بهار و ادب فارسی، به کوشش محمد گلبن، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
 پناهی سمنانی، محمداحمد (1377) ترانه و ترانه­سرایی در ایران: سیری در ترانه­های ملی ایران، تهران:سروش.
 پهلوی، رضاشاه (1355) سفرنامة مازندران(1305)، تهران: مرکز پژوهش و نشر فرهنگ سیاسی دوران پهلوی.
 جنتی عطایی، ایرج (1381) زمزمه‌های یک شب سی­ساله، تهران: انتشارات کتاب مهر.
جنتی عطایی، ایرج (1384) مرا به خانه‌ام ببر، به کوشش یغما گلرویی، تهران: انتشارات دارینوش
 درستی، احمد(1381)، شعر سیاسی در دورۀ پهلوی دوم، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
 سارتر، ژان پل (1376) اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر، ترجمه: مصطفی رحیمی، تهران: انتشارات نیلوفر.
سرفراز، اردلان (1376) از ریشه تا همیشه، تهران: البرز.
سرفراز، اردلان (1377) سال صفر، تهران: ورجاوند.
سپهری، سهراب (1368) هشت کتاب، چ هفتم، تهران: طهوری.
شاقول، یوسف و مهدیه محمدی توغری (1386) طبیعت انسان و دین در نظر کانت، نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز (ویژه نامه پژوهش‌های فلسفی) س50 ،ش202صص 143-161.
صدیق اعلم، عیسی (1345) یادگار عمر، ج دوم، تهران: امیرکبیر.
فرخزاد، فروغ (1387) دیوان فروغ فرخزاد، چاپ هشتم، تهران: مهشید.
قزوینی، عارف (1371) دیوان، به اهتمام عبدالرحمان سیف آزاد، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر.
قنبری، شهیار (1377) دریا در من، تهران: انتشارات جاویدان.
قوامی، بدری (1389) شاعر و شعر قلندری، زبان و ادب فارسی (دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج)، تابستان، ش3، صص143-162
 کانت، امانوئل (۱۳۸۰) درس‌های فلسفۀ اخلاق، ترجمۀ منوچهر صانعی دره بیدی. تهران: نقش و نگار.
کریمی، رضوان و ماه نظری(1402) مقایسۀ ترانه و تصنیف و بیان تفاوتشان (از آغاز تا قبل از انقلاب) (دانشگاه آزاد اسلامی واحد البرز) دوره15، شماره55، بهار1402، صص348-367.
کریمی، سعید(1401) مبانی ترانه­سرایی، چاپ هفتم، تهران: فصل پنجم.
کسرایی، ساوش (1387) مجموعه اشعار، چاپ سوم، تهران:نگاه.
کمارجی، علی (1395) بنیاد ترانه، تهران: انتشارات نیماژ.
کمبریج (1397) سلسله پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت تاریخ کمبریج، ترجمه عباس مخبر، تهران: انتشارات طرح نو.
محمدپور، محمد امین(1392) بررسی ترانه­سرایی در ادبیات فارسی تا دوره مشروطیت ایران، 13. زبان و اد فارسی، س5، ش14، صص179-193.
محمدیان عمران، فرشته و محمدرضا ترکی(1394) بررسی ویژگی­های کلام ترانة سنتگرا و ترانة نوین فارسی از تأسیس رادیو (1319 تا 1357)، ادبیات پارسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، س5، ش4، زمستان صص101 - 128
موسوی میرکلائی، سید مهدی (1394) تاریخ تحلیلی ترانۀ فارسی، تهران: انتشارات بوتیمار، 1394.
میرزانژاد موحد، هادی (1371) زعاشقان به سرود و ترانه یاد آرید، ادبستان،س4، ش44، صص60-56.
وارنر، رکس (1386) دانشنامه اساطیر جهان، برگردان: ابوالقاسم اسماعیل پور، تهران: هیرمند.
هاشمی، زهره (1379) بررسی تعمیم های چند معنایی و ... ، مجموعه مقالات دومین همایش نیماشناسی، نیما و میراث نو، مازندران: انتشارات دانشگاه مازندران.
 همایی، جلال (1391) فنون بلاغت و صنعاد ادبی، تهران: شرکت نشر هما.
یاحقی ، محمد جعفر (1375) فرهنگ اساطیر و ... ، چاپ دوم، تهران: سروش.
 یلمه­ها، احمدرضا (1394) پیامهای جهانی شهریار، مطالعات شهریار پژوهی، زمستان، سال1، ش7 ، صص631-648