رابطه‌ی فعالیت‌های توسعه‌ای و مهاجرت‌های داخلی در ایران معاصر: (مطالعه‌ی موردی استان سمنان)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو دکتری، گروه جامعه‌شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استادیار گروه جامعه‌شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران،

3 استادیار گروه جامعه‌شناسی واحد تهران مرکزی،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22034/jsi.2024.543972.1510
چکیده
مدیریت فرآیند توسعه به واسطه‌ی مداخله‌ها و دسترسی‌های نابرابر نخبگانی و عملکرد نهاد سیاست باعنوان محرک توسعه، عامل تاثیرگذار در برخورداری و عدم برخورداری از مواهب توسعه در مناطق قلمداد می‌شود. عدم تعادل در بهره‌مندی از مواهب توسعه، تحرک جمعیتی را به دنبال خواهد داشت و موجب مهاجرت فزاینده به مرکز و کلان شهرها بوده و روند سیاست‌گذاری‌های توسعه‌ای را به نقاط مرکزی معطوف می‌کند.
در این مقاله ضمن اشاره به مبانی نظری و مرور تحقیقات انجام شده، جنبه‌های تجربی و اقدامات توسعه‌ای دولت‌ها را بر اساس رهیافت استقرایی در روش ترکیبی،  با دو روش کیفی شامل مطالعه اسناد، داده‌ها و اطلاعات ثبتی، و مصاحبه‌ی کیفی مورد بررسی قرار داده‌ایم. در بررسی عوامل ساختاری و تصمیمات سیاسی تأثیر گذار بر مهاجرت، از داده‌های ثبتی موجود در اسناد تدوین شده‌ی سازمان برنامه و بودجه استفاده شد و در خصوص علل و مهم‌ترین دلایل گرایش افراد به مهاجرت، از مصاحبه‌ی کیفی استفاده شده است.
یافته‌های تحقیق بیانگر تسلط الگوی تمرکزگرا در سیاست‌گذاری‌های توسعه بوده و بررسی شاخص‌ها، گویای این است که توزیع متعادل و برابر توسعه در بین شهرستان‌های استان صورت نگرفته و مهاجرت ریشه در عدم توزیع عادلانه‌ی امکانات، متناسب با پتانسیل‌ها و  توان‌مندی‌های مناطق دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اجلالی‌، پرویز، (1370) تحلیل‌ منطقه‌ای‌ و سطح‌‌بندی‌ سکونتگاه‌ها، تهران، نشر سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی
احمدی، سیروس، (1377) بررسی مهاجرت‌های بین استانی،مجله‌ی فرهنگ اصفهان، شماره 7 و 8
بشیریه، حسین، (1374) جامعه‌شناسی سیاسی: نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی، تهران، نشر نی
پاپلی یزدی، محمدحسین، ابراهیمی، محمدامیر،(1378) نظریه‌های توسعه‌ی روستایی، تهران، انتشارات سمت
پورمحمدی، محمدرضا و نادر زالی،(1388) تحلیلی بر نابرابری‌های منطقه‌ای و آینده‌نگاری توسعه، مجله‌ی جغرافیا و برنامه‌ریزی، سال 15، شماره‌ی 32،
حاج حسینی،(1385) سیری در نظریات مهاجرت، نشریه راهبرد، شماره 41،  ص 46-35
حسینی، حاتم،(1392) جمعیت‌شناسی اقتصادی و اجتماعی و تنظیم خانواده، ، همدان،انتشارات دانشگاه بوعلی سینا
دانشنامه‌ مدیریت شهری و روستایی،(1378)، تهران، نشر سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور
زالی، نادر و نورالدین عظیمی،(1390) بررسی و تحلیل ابعاد پیوندهای جمعیتی در استان آذربایجان غربی، نشریه مطالعات و پژوهش‌های شهری منطقه‌ای، شماره‌ی 9
زاهد، سید سعید،(1385) نظریه‌ای در مورد مهاجرت با توجه به نمونه‌ی ایران، مجله‌ی علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، شماره 5
زاهدی، محمد‌جواد،(1382) توسعه و نابرابری،  تهران؛ نشر مازیار
زنجانی، حبیب‌الله، (1380) مهاجرت، تهران، انتشارات سمت،
زیاری کرامت الله، (1390)نظریه‌های برنامه ریزی شهری، تهران، انتشارات سمت
سعیدی، عباس، (1370) مبانی جغرافیای روستایی ، تهران، انتشارات سمت
صرافی، مظفر،(1377) مبانی برنامه‌ریزی توسعه منطقه‌ای، تهران، سازمان برنامه و بودجه، دفتر آمایش و برنامه‌ریزی منطقه‌ای،
قره‌باغیان، مرتضی،(1375) اقتصاد، رشد و توسعه، تهران، نشر نی
قنبری، ابوالفضل و میرنجف موسوی،(1390) قطب‌های رشد به مثابه رویکردی در عدم تعادل ناحیه‌ای در ایران، فصلنامه علمی پژوهشی فضای جغرافیای، سال یازدهم شماره 34
کاظمی‌پور، شهلا و سیدکبیر فتاحی،(1388) سنجش میزان مهاجرت‌های روستایی و شناخت عوامل اقتصادی و اجتماعی موتر بر آن، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی
لهسایی زاده، عبدالعلی، (1368) نظریات مهاجرت، شیراز، انتشارات نوید
مرصوصی،نفیسه، حکمت‌نیا، حسن، پورمحمدی، محمدرضا، نظم‌فر، حسین،(1389) تحلیل استراتژی‌های توسعه‌ی منطقه‌ای در آذربایجان شرقی، فصلنامه‌ی پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، دوره‌ی 1، شماره‌ی 2
میردال، گونار، (1355) چالش فقر جهانی: طرحی برای مبارزه با فقر جهانی، ترجمه‌ی بابک قهرمان، تهران، نشر امیرکبیر
وراثتی، حمیدرضا، (1385) تحلیلی بر ارتباط متقابل توسعه، مهاجرت و شهرنشینی در ایران، مجله جغرافیا و توسعه‌ی ناحیه‌ای،دوره 4 شماره 6
 
Douglass, Mike, (1981).”Agropolitan Development: An Alternative for Regional Development for Asia”, The Himalayan Review, pp 13- 18
Friedmann, Johan, (1978).“Agropolitan Development: Towards a New Strategy For Regional Planning in Asia”, Growth Pole Strategy and Regional Development Policy: Asin Experiens and Alternative Approaches, Pergamon, oxford, pp. 163- 179
Gunnar Myrdal, (1957).“Economic Theory and Underdeveloped Regions”, Gerald Duckworth, pp 7-10
Richardson H.W.(1973).”Regional Growth theory”. London, Macmillan,pp136-140
Nurkes. R, (1953).” Problems of Capital Formation in Under-developed Countries” Oxford, Lecturcs on Economic Development Faculty of Economics and Facult y of political Sciences, Ankara University,Istanbul pp. 170-176
Prebisch, Raul, (1963). “Towards a Dynamic Development Policy for Latin America” United Nations Review, pp. 56- 61