مطالعه ساختار سازمان‌های صنفی در بازارهای ایران مطالعه موردی: بازار تهران (1906-1800 میلادی)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران

2 دانشیار دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران؛

10.22034/jsi.2024.2013038.1679
چکیده
هدف این مقاله مطالعه چگونگی ساختار سازمان­های صنفی به عنوان یکی از مهمترین سازمان­های گروهی در شهرهای جامعه پیشامدرن ایران است. برای مطالعه این پرسش، از رویکرد «شبکه ­های حک­ شده» برگرفته از جامعه­ شناسی اقتصادی جدید کمک گرفته شده است. روش پژوهش یک مطالعه تاریخی است که یک مطالعه موردی را پیرامون سازمان­های صنفی در مکان بازار تهران در مقطع زمانی 1800-1906 میلادی طراحی می­کند. در پی بررسی «فرم حکمرانی» ساختار سازمان­های صنفی بازار تهران در این دوره، سه ویژگی یعنی روابط پایدار، روابط چندوجهی و پیوندهای متقابل، در نظر گرفته شده است. بررسی این ویژگی­ها نشان داد که سازمان­های صنفی در بازار تهران ساختار شبکه­ای با فرم­هایی از «سلسله ­مراتب همیارانه» داشتند. این سازمان­های صنفی از بازار مجموعه‌ای منظم از شبکه‌های‌ سازمان‌یافته می‌ساخت. بنابراین، بازار تهران قرن نوزدهم توده‌ای بی‌شکل و بی‌قاعده نبود بلکه با دربرگرفتن شبکه­ های صنفی متشکل و منسجم، یک مجموعه ساختاریافته و منظم را شکل می‌داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آبراهامیان، یرواند (1387). مقالاتی در جامعه‌شناسی سیاسی ایران، سهیلا ترابی فارسانی، تهران: شیرازه.
اتحادیه، منصوره (1377). اینجا طهران است، تهران: نشر تاریخ ایران.
اشرف، احمد (1374). جامعه مدنی و نظام صنفی،ایران‌ نامه، سال چهاردهم، ش 1: 5-40.
امانی، مهدی (1348). اولین سرشماری جمعیت تهران، علوم اجتماعی، جلد1، شماره 3: 76-94.
اورسل، ارنست (1382). سفرنامه ایران و قفقاز، علی‌اصغر سعیدی، تهران: پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی.
بروگش، هنریش (1367). سفری به دربار سلطان صاحبقران، محمدحسین کردبچه، تهران: اطلاعات.
بنجامین، ساموئل گرین (1363). ایران و ایرانیان، به اهتمام رحیم رضازاده ملک، تهران: گلبانگ.
تحویلدار، میرزاحسین‌خان (1342). جغرافیای اصفهان، به اهتمام دکترستوده، تهران: دانشگاه تهران.
تقی­زاده، حسن (1379). تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، تهران: فردوس.
پولاک، یاکوب ادوارد (1361). سفرنامه پولاک «ایران و ایرانیان»، کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی.
حکمت، علیرضا (1350). آموزش و پرورش در ایران، تهران: موسسه تحقیقات و برنامه‌ریزی علمی و آموزشی.
حقدار، علی‌اصغر (1395). مجلس اول و نهادهای مشروطیت، تهران: باشگاه ادبیات.
جباری، مینا (1379). همیشه بازار، تهران: آگه.
جکسون، آبراهام والنتاین ویلیامز (1383). سفرنامه جکسن، منوچهر امیری و فریدون بدره‌ای، تهران: علمی و فرهنگی.
سرنا، کارلا (1362). آدم‌ها و آیین‌ها در ایران، علی‌اصغر سعیدی، تهران: زوار.
سوئدبرگ، ریچارد و مارک گرانووتر (1395). جامعه‌شناسی اقتصادی، علی‌اصغر سعیدی، تهران: تیسا.
شجیعی، زهرا (1344). نمایندگان مجلس شورای ملی در بیست و یک دوره قانونگذاری، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی.
شهری، جعفر (1378). تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم (جلد1). تهران: رسا.
صورت مذاکرات دوره اول مجلس شورای ملی (1325). تهران: چاپخانه ملی.
علامه، ساجده (1398). مطالعه جامعه­شناختی سازمان­های صنفی در بازارهای ایران: بازار تهران (1800-1906م)، پایان نامه دکتری دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران.
علامه، ساجده و جوادی یگانه، محمدرضا (1397). تحلیل اجتماعی رابط سازمان صنفی و سازمان فتوت در ایران، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 7، شماره 2 : 279-309.
عیسوی، چارلز (1362). تاریخ اقتصادی ایران، یعقوب آژند، تهران: گستره.
فلور، ویلم (1365). جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران در عصر قاجار (جلد دوم)، ابوالقاسم سری، تهران: توس.
لمبتون، آن (1360). جامعه اسلامی در ایران، یعقوب آژند، تهران: مولی.
محجوب، محمد (1337). سخنوری، مجله سخن، دورة 9، شماره6 : 530-534.
کاساکوفسکی (1344). خاطرات کلنل کاساکوفسکی، عباسقلی جلی، تهران: سیمرغ.
کرزن، جرج (1373). ایران و قضیه ایران، غلامعلی وحید مازندرانی (جلد 2)، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
کشاورزیان، آرنگ)1383). در جستجوی مفهومی برای بازار، فصلنامه مذاکره، اسفند، شماره 42: 141-176.
کورنتسوا (1362). «سازمان اصناف» در کتاب تاریخ اقتصادی ایران، چارلز عیسوی، یعقوب آژند، تهران: گستره.
کوزنتسوا و همکاران (1386). پژوهش‌هایی در تاریخ نوین ایران، سیروس ایزدی و میترا دات ایزدی، تهران: زوار.
گوبینو، کنت (1383). سه سال در آسیا، عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: قطره.
مستوفی، عبدالله (1388). شرح زندگانی من : تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه (جلد 1)، تهران، زوار.
ملکم، سرجان (1360). تاریخ کامل ایران (جلد 2). میرزا اسماعیل حیرت، تهران: افسون.
ناظم‌ اسلام کرمانی (1357). تاریخ بیداری ایرانیان، به اهتمام علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
ویلز (1368). ایران در یک قرن پیش، غلامحسین قراگوزلو، تهران: اقبال.
Bonine, M.E. (1989). Bazzar (general), Online Encyclopedia Iranica.
Floor, W. (1989). Bazzar (organization and function), Online Encyclopedia Iranica.
Keshavarzian, A. (2007). Bazzar and state in Iran, New York: cambridge university press.
Kuznetsova, N.A. (1963). Urban industry in persia during the 18th and early 19th centuries. In Central Asiatic Review, Vol. XI, No. 3: 308-321.
Mojtahedzadeh, P. (2004). Small players in the great game: The settlement of iran ‘s easternand creation of Afghanistan (London: RoutledgeCurzon).