1
دکترای جامعه شناسی گرایش بررسی مسائل اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد دانشگاه الزهرا(س)
2
دانشیار جامعه شناسی گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی واقتصاد دانشگاه الزهرا(س)
10.22034/jsi.2024.2015008.1677
چکیده
در برهه صفویه شاهد تولد گفتمان جدیدی هستیم که طی آن شادی با مساله رستگاری اخروی پیوند یافت. گزارههای آغازیناین گفتمان در گفتارهای مختلف و رسالههای متعدد ردیه و تحلیلیه بروز یافت و در اشکال مختلف رویتپذیر گردید. در پژوهش حاضر بر آنیم تا با نشان دادن سطوح ظهور و تکوین موضوع به این پرسش پاسخ دهیم که شادی از طریق چه مواضعی در بزنگاه صفویه مسالهمند و از امری حاشیهای به کانون توجه مبدل گردید؟ شیوه انجام پژوهش مبتنی بر رویکرد تحلیل گفتمان فوکویی است که دارای ابعاد دیرینهشناسانه و تبارشناسانه است. لذا، به شیوه فوکویی، با حفاری تاریخ صفویه به «انباشت گزارهها» در زمینه شادی در فرامین، قوانین، احکام شاهانه، توبهنامهها، رسالات ردیه و تحلیلیه، وقفنامهها و سفرنامهها پرداختیم که در آنها امور مرتبط باشادی به محل بحث، قانون، حکم فقهی یا فرامین حکومتی درآمد یا در شیوههای حلوفصل قضایی یا ساختار اداره امور، متجلی گردید. بدین ترتیب با نشان دادن دگردیسی عقلانیت موجود درسه سطح مفاهیم، نگرشها، و معرفت، جایگاههای مسالهمند شدن شادی را توضیح دادیم. این تحولات عمدتا در سه محورتصوف، طرب و فقه و در پیوند با مساله رستگاری منجر به انباشت گزارهها درباره شادی شدند.
اعتمادالاسلطنه،محمدحسن(1363). تاریخ منتظم ناصری،جلد دوم، تصحیم محمد اسماعیل رضوانی،تهران: دنیای کتاب. دانلود از ir.
ابراهیم نجفآبادی، اعظم؛ سام آرام، عزتاله (1392). «بررسی رابطة سرمایة اجتماعی و احساس شادی (مورد مطالعه زنان 15ـ24 سالة شهر اصفهان)»،جامعهشناسی مسائل اجتماعی ایران، س 2، ش 5، ص9ـ31.
ابن خلدون،عبدالرحمن بن محمد(1363). العبر: تاریخ ابن خلدون، ترجمه عبدالمحمد آیتی، جلد اول،تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
احمدبن حسین منشی قمی (1395). خلاصه التواریخ، تهران: دانشگاه تهران.
اسکندر بیگ ترکمان(1402). تاریخ عالم آرای عباسی، جلد اول، تهران: موسسه انتشارات نگاه.
انصاری، مرتضی بن محمد امین(1415 ق). المکاسب، جلد اول،قم: الموتر العالمی مشاهده از wikinoor.ir
جویباری لیلا، نوده شریفی اکرم، ثناگو اکرم، سعیدی سمیرا، سعیدی عصمت، کلانتری سهیلا(1395). بررسی عوامل موثر بر شادی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گلستان. آموزش پرستاری; ۵ (۶) :۴۰-۴۵
جعفریان، رسول(1374). میراث اسلامی ایران، دفتر دوم،کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی(ره) در ir
چلبی، مسعود و موسوی، سید محسن(1387). بررسی جامعه شناختی عوامل موثر بر شادمانی در سطوح خرد و کلان، مجله جامعه شناسی ایران، دوره نهم، شماره 1و2، بهار و تابستان، ص57-34.
حاجی زاده میمندی، مسعود و ترکان، رحمت اله(1394). بررسی میزان و عوامل فرهنگی-اجتماعی مرتبط با نشاط اجتماعی(مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه یزد)، مطالعات جامعه شناختی شهری، سال پنجم، شماره شانزدهم، پاییز، 86-59.
حجازی،مسعود و تقی پور،فریبا(1394). بررسی تاثیر شادی در کار بر بهره وری نیروی انسانی، مدیریت بهره وری، مقاله4، دوره 9، 2(33) : 92-77.
حسینیان، سیمین و منصوره سادات، چاوشی و یزدی، سیده منور(1397). نشریه فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، دوره 13، شماره 44: 7-26.
خوش فر، غلامرضا و جانعلی زاده،حیدر و اکبرزاده، فاطمه و دهقانی، حمید(1392). تاثیر سرمایه اجتماعی بر شادی جوانان (مطالعه موردی شهر بابلسر ). رفاه اجتماعی،13(51): 314-283.
زکی،محمد(1399).فراترکیب پژوهش نشاط اجتماعی در ایران:ارائه چارچوب و الگویی جامع و یکپارچه (بررسی کلیه مقالات 20 ساله علمی پژوهشی سال های 1378-98)؛فصلنامه علمی تخصصی مطالعات کاربردی در علوم اجتماعی و جامعه شناسی، سال سوم،شماره3 جلد اول پاییز ص1-24.
زوارموسوی،سیده زهرا (1399). تبارشناسی شادی در ایران معاصر(با تاکید بر دوره پس از انقلاب اسلامی)،رساله دکترای جامعه شناسی، دانشگاه الزهرا(س).
زوارموسوی،سیده زهرا و قاضی نژاد، مریم(1399). تحلیل گفتمانی شادی در ایران، مجله مطالعات اجتماعی ایران.
دانش، شادی و اسلامی حسن آبادی، فرحناز(1394). بررسی تاثیر شادی بر سلامت روان و کیفیت زندگی، مجموعه مقالات اولین همایش ملی سوادآموزی و ارتقای سلامت، 94-91.
سماواتی،سحر و رنجبر،احسان(1397). بازشناسی عوامل موثر بر شادی در فضاهای عمومی شهری(مطالعه موردی : محدوده پیاده راه مرکز تاریخی تهران)، دوره 8، ش 29: 18-3.
سهراب زاده، مهران و حسینی زاده، سید سعید و امامعلی زاده، حسین و سخایی، ایوب(1395). «سرمایه و شادی: پژوهشی در باب ارتباط میان سرمایه اجتماعی و فرهنگی با احساس شادی(مورد مطالعه شهروندان شهرستان آران و بیدگل)»،نشریه برنامه ریزی و توسعه اجتماعی، دوره 7، ش 28،ص150-117.
سیوری، راجر(1389). ایران عصر صفوی، تهران: مرکز.
صنعت خواه، علیرضا و دادخواه فر، معصومه(1395). نقش سرمایه اجتماعی در ایجاد احساس شادمانی دانشجویان دانشگاه آزاد کرمان،مطالعات ملی، سال 17، شماره 1 پیاپی : 106-91.
طاهریان،حسین و فیض،داوود و حیدرخانی،زهرا(1393). عوامل مدیریتی و سازمانی موثر بر شادی در دانشگاهها و تاثیر آنها بر تولید علم، فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی،دوره2ر،شماره72: 99-116.
عنبری،محمد(1391). بررسی زمینه ها و راهکارهای نشاط اجتماعی در ایران، تهران:شورای عال انقلاب فرهنگی.
فرکلاف، نورمن(1379). تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمه فاطمه شایسته پیران و دیگران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها(نشر اثر اصلی بیتا).
فریر، رانلد دبلیو(1384). برگزیده و شرح سفرنامه شاردن، ترجمه حسین هژیریان و حسن اسدی، تهران: فرزان روز.
فسائی، سهیلا و روزخوش، محمد(1392). نکاتی تحلیلی و روش شناختی درباره تحلیل گفتمان(با نگاهی به پژوهش های ایرانی)، مجله مطالعات اجتماعی ایران، دوره هفتم، شماره4، زمستان، صص29-4.
فلیک، اووه(1387).درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمه هادی جلیلی، تهران:نشرنی.
فوکو، میشل (1392). دیرینهشناسی دانش. ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نشر نی.
فوکو، میشل (1393). تئاتر فلسفه. ترجمه افشین جهاندیده و نیکو سرخوش، چاپ چهارم، تهران: نشر نی.
فوکو، میشل (1394). اراده به دانستن، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، چاپ دهم، تهران: نشر نی.
فوکو، میشل (1395). مراقبت و تنبیه، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، چاپ سوم، تهران: نشر نی.
فیض الله پور، سردار و سنگری، علی اکبر وعباسپور، ذبیح الله و آلبو کردی، سجاد(1391).تاثیر شادی بر سلامت روانی و رضایت از زندگی؛ یک مدل روان شناختی از بهزیستی، دو ماهنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، سال شانزدهم، شماره 2، خرداد و تیر147-139.
فیض کاشانی،ملا محسن(1406 ه.ق).جلد17 ، اصفهان: کتابخانه امیرالمومنین علی علیه السلام در eshia.ir
قربانی ساوجی، الهام و محدثی گیلوایی، حسن(1392). شادی و گرایش های دینی در ایران پس از انقلاب، نشریه مطالعات جامعه شناختی ایران، دوره 3، شماره 8: 120-95.
کیا، علی اصغر و امیری، رقیه(1392). بررسی میزان نشاط اجتماعی و عوامل مرتبط با آن در بین شهروندان 64-15 سال شهر اهواز، فصلنامه برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 15،دوره4، تابستان، 174-138.
کهولت،نعیمه و جوکار، بهرام(1390). ارتباط مولفه های هیجانی و شناختی شادی، فرهنگ در دانشگاه اسلامی، سال 1، شماره 1 زمستان : 14-3.
نیازی،محسن و رضوانی، زهره و حسینی زاده آرانی،سیدسعید و سخایی،ایوب(1400). فرا تحلیل رابطه سرمایه اجتماعی و شادی در ایران (تحقیقات انجام شده بین سال های 1398-1390)،فصلنامه علمی برنامه ریزی رفاه توسعه اجتماعی،سال دوازدهم، شماره 47،تابستان ص93-134.
مشایخی، عادل (1395). تبارشناسی خاکستری است (تاملاتی درباره روش فوکو). چاپ اول، تهران: ناهید.
مختارى، رضا و صادقى، محسن (1377). غنا و موسیقى، دفتر اول، قم: مدرسه ولیعصر.
مختارى، رضا و صادقى، محسن (1377). غنا و موسیقی، دفتر سوم، دفتر تبلیغات اسلامى.
محقّق،مهدی(1384). علوم محضه؛ازآغاز صفویه تاتأسیس دارالفنون، زیرنظر مهدی محقّق.
مضطر، اللهدتا (1398) جهانگشای خاقان: تاریخ شاهاسماعیل، تبریز: دانشگاه تبریز.
مهدی زاده، شراره و گنجی، محمد و زارع غیاث آبادی، فاطمه(1393). مطالعه رابطه شادی و سرمایه اجتماعی در بین جوانان،مطالعات راهبردی ورز و جوانان، دوره 13، شماره 26: 108-85.
میرزا سمیعا، محمد سمیع و دبیرسیاقی،سید محمد (1378). تذکره الملوک: سازمان اداری حکومت صفوی یا تعلیقات مینورسکی بر تذکره الملوک، ترجمه مسعود رجب نیا، تهران: انتشارات امیر کبیر.
نراقی،ملا مهدی(1394).جامع السعادات، ترجمه کریم فیضی،جلد اول، قم: قائم آل علی.
نصرتی نژاد فرهاد، سخایی ایوب، شریفی حجت(1394). مطالعه رابطه بین سرمایه اجتماعی جوانان و میزان شادکامی آنان. مطالعات توسعه اجتماعی -فرهنگی. ۴ (۲) :۱۴۳-۱۶۷.
هزار جریبی، جعفر و آستین افشان، پروانه(1388). بررسی عوامل موثر بر نشاط اجتماعی(با تاکید براستان تهران). جامعه شناسی کاربردی، سال بیستم، شماره پیاپی(33)، شماره 1، بهار، 120-146.
هاشمی، سیدضیا و رضایی، محمد و اکبرپور، سپیده(1393). تجربه شادی در زندگی روزمره دانش آموزی، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره3، شماره3، پاییز، 445-423.
یورگنسن، ماریان و فیلیپس، لوئیز(1394). نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه هادی جلیلی، تهران:نی.
Gutting, Gary (2005) Foucault: A Very Short Introduction, Oxford university press.
Foucault, Michel(1972). The archaeology of knowledge and the discourse on language, Translated from the French by A. M. Sheridan Smith, PANTHEON BOOKS, NEW YORK ISBN 0-394-7"06-8 (pbk.)
Floor, Willem(1955). Fiscal History of Iran in safavid and qajar priod, (New York: Biblioteca press(soa17,1955),pp444-462.
Laclaou, E., & Mouffe, C. (1985). Hegemony and Socialist strategy. London .
