تشکل‏های دانشجویی به‌مثابه‌ی «اجتماع بازی» تفسیر سازوکارهای ایجاد تمایز در تشکل‏های دانشجوییِ دانشگاه تهران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانشیار، عضو گروه پژوهشی مطالعات فرهنگی، مؤسسه‌ی مطالعات فرهنگی و اجتماعی، وزارت علوم تحقیقات و فناوری.

10.22034/jsi.2024.548890.1537
چکیده
بازی دانشجویان در تشکل ‏ها چگونه آغاز می‏شود؟ بازی‏ هایی که دانشجویان در تشکل‏ ها درمی ‏اندازند، چگونه آن‌ها را در فرارفتن از موقعیت یاری می‏ ساند؟ و دانشجویان چگونه از این فرارفتن از موقعیت در جهت تحقق خود، ایجاد تمایز و تولید یک فرهنگ مشخص بهره می‏ برند؟ این‌ها پرسش ‏هایی است که تلاش شده به آن‌ها در این مقاله، پس از تلاش برای ارائه‌ی یک مفهوم ‏پردازی پدیدارشناسانه از بازی و انجام تحقیقی با استفاده از تکنیک مشاهده و گروه‏ های متمرکز بر دانشجویان فعال در تشکل ‏های دانشجویی دانشگاه تهران، پاسخ داده شود. هدف اصلی در مقاله‌ی حاضر، تفسیر سازوکارهای ایجاد تمایز و تولید یک فرهنگ مشخص دانشجویی در تشکل‏ های دانشجویی است. براساس نتایج تحقیق به نظر می‏رسد مهم‌ترین راهبرد ایجاد تمایز در تشکل‏های دانشجویی درانداختن بازی‏هایی است که در این مقاله از آن‌ها به بازی‏ های لودیک تعبیر شده است. تمایز به‌واسطه ‏ی درانداختن چنین بازی ‏هایی در دو سطح رخ می‏ دهد: یکی تمایز میان دانشجویان فعال در تشکل‏ های دانشجویی و دیگر افراد، و دیگری میان خود تشکل‏ های دانشجویی. در این مقاله چگونگی ایجاد تمایز در این دو سطح توضیح داده شده است. دانشجویان در سطح نخست از راه ایجاد اجتماعات بازی از دیگران تمایز می‏یابند و در سطح دوم، از طریق درانداختن رقابتی بازی‏گون و تولید نمادهای متمایزکننده، میان خود تمایز ایجاد می‏کنند.

کلیدواژه‌ها


 امام‏جمعه‏زاده، سیدجواد و نجات‏پور، مجید (1389)، «آسیب‏شناسی جنبش دانشجویی در ایران؛ دهه‏ی 70 و 80»، فصلنامه‏ی مطالعات انقلاب اسلامی، سال هفتم، شماره‏ی 8، صص 105 تا 128.
ایگلتون، تری (1383)، مارکس و آزادی، ترجمه‌ی اکبر معصوم‏بیگی، تهران: آگه.
آگامبن، جورجو (1395)، کودکی و تاریخ؛ درباره‏ی ویرانی تجربه، ترجمه‏ی پویا ایمانی، تهران: مرکز.
بدیو، آلن و ژیژک، اسلاوی (1390)، فلسفه در زمانه‏ی حاضر، ترجمه‏ی فؤاد حبیبی و کمال خالق‏پناه، تهران: روزبهان.
جلایی‏پور، حمیدرضا (1389)، «فهم جنبش دانشجویی در ایران؛ با تأکید بر فعالیت‏های دانشجویی در دوره‏ی اصلاحات (1384-1376)»، مجله‏ی بررسی مسائل اجتماعی ایران، سال اول، شماره‏ی سوم، صص. 179 تا 213.
رضایی، محمد و کیا، حامد (1395)، «دورهم‏بودگی و باهم‏بودگی؛ بررسی رابطه‏ی تشکل‏های دانشجویی با امر سیاست»، مجله‏ی جامعه‏شناسی ایران، دوره‏ی هفدهم، شماره‏ی 4، صص. 25 تا 50.
رنجبران، داوود (1394)، «بررسی میزان تفاوت بالقوه و بالفعل تشکل‏های دانشجویی در تأثیرگذاری مهندسی فرهنگی در دانشگاه از نگاه دانشجویان»، فرهنگ در دانشگاه اسلامی، سال پنجم، شماره‏ی اول، صص. 37 تا 55.
صمیم، رضا (1401)، «تشکل‏های دانشجویی مکان‎‏هایی برای تعمیق تجربه‌ی آزادی: تلاشی برای امکان‏پذیرکردن روایتی بدیل از تاریخ دانشگاه در ایران»، فصلنامه‌ی پژوهش و برنامه‏ریزی در آموزش عالی، دوره‌ی 28، شماره‌ی 4، صص. 1 تا 21.
 صمیم، رضا (1396)، تولید و مصرف فرهنگی در دانشگاه ایرانی؛ درآمدی تاریخی‌انتقادی، تهران: پژوهشکده‌ی مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
 عاملی، سیدسعیدرضا و حجازی، منصوره (1396)، «مطالعه‌ی انگاره‏های ذهنی تشکل‏های دانشجویی دانشگاه تهران: انگاره‏های شخصی انجمن اسلامی و خویشتن بسیج دانشجویی»، تحقیقات فرهنگی ایران، دوره‌ی 11، شماره‌ی 3، صص. 103 تا 130.
فلیک، اووه (1387)، درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمه‌ی هادی جلیلی، تهران: نی.
 کلاهی، محمدرضا (1396)، اخلاق و روابط اخلاقی در تجربه‏ی زیست دانشجویی، تهران: پژوهشکده‌ی مطالعات فرهنگی و اجتماعی (پژوهش منتشرنشده).
کلاهی، محمدرضا (1398)، «ساخته‏شدن خود در زیست‏جهان دانش‏آموزی»، تحقیقات فرهنگی ایران، دوره‌ی 12، شماره 3، صص 209 تا 239.
کیا، حامد (1396)، «حیات سیاسی بردهای دانشجویی: بررسی پدیده‌‌ی عاملیت در بردهای تشکل‏ سیاسی دانشجویان»، فصلنامه‌ی انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال 13، شماره‌ی 47، صص. 123 تا 151.
گال، مردیت؛ گال، جویس و بورگ، والنر (1383)، روش‏های تحقیق کمی و کیفی در علوم تربیتی و روان‏شناسی، تهران: سمت و دانشگاه شهید بهشتی.
نقیب‏زاده، احمد و جانزاده، علیرضا (1390)، «بررسی تطبیقی جنبش‏های دانشجویی در فرانسه و ایران، فصلنامه‏ی سیاست، دوره‏ی 41، شماره‏ی 4، صص. 303 تا 322.
 نیک‌فر، محمدرضا (1375)، «در بن‏بست زمان؛ درآمدی بر اندیشه‏ی هایدگر»، نگاه نو، شماره‌ی 31، صص. 195- 278.
وبر، ماکس (1367)، مفاهیم اساسی جامعه‏شناسی، ترجمه‌ی احمد صدری، تهران: مرکز.
ورنو، روژه و دیگران، نگاهی به پدیدارشناسی و فلسفه‏های هست‏بودن، ترجمه‏ی یحیی مهدوی، تهران: خوارزمی.
وریج کاظمی، عباس (1396)، از نردبان تا سایبان، تهران: پژوهشکده‌ی مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
 هایدگر، مارتین (1386)، هستی و زمان، ترجمه‌ی سیاوش جمادی، تهران: ققنوس.
Bloor, M. Frankland, J. Thomas, H. Robson, K. (2001), Focus Groups in Social Research, London: Sage.
Henricks, T. (2008), “The nature of play; An overview”, American Journal of Play, 1(2), 157- 180.
Henricks, T. (2010), “Callois’s Man, Play, and Games; An Appreciation and Evalution, American Journal of Play, 3(2), 157- 185.
Huizinga, J. (1949), Homo Ludens; A Study of the Play-Element in Culture, London, Boston and Henley: Routledge and Kegan Paul.
Morely, D. (1992), Television, Audiences and Cultural Studiesi, London: Routledge.