تحلیل کیفی مصرف مشروبات الکلی و ماریجوانا بین دختران شهر یاسوج

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

2 دکتری جامعه شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

10.22034/jsi.2024.2020198.1698
چکیده
اعتیاد به موادی همچون مشروبات الکلی و ماریجوانا به‌عنوان معضل جهانی، وقت و هزینۀ زیادی بر روی دست مجریان بهداشتی، اجتماعی و حتی سیاسی کشورها گذاشته است. هدف اصلی این تحقیق تحلیل کیفی مصرف مشروبات الکلی و ماریجوانا در دختران شهر یاسوج بود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش نظریۀ زمینه‌ای انجام شد. بدین منظور با 13 دختر مصرف‌کنندۀ این دو ماده براساس روش نظریـۀ زمینـه‌ای، مصاحبۀ عمیق صورت گرفت. از روش نمونه‌گیریِ نظری و روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی استفاده شد. تحلیلِ داده‌ها با روش استخراج مضامین براساس واحد تحلیل جمله بود و از روش کدگذاریِ سه‌مرحله‌ایِ کدگذاریِ باز، محوری و گزینشی برای شناخت داده‌ها و سامان‌دهی یافته‌های تحقیق استفاده شد. براساس تحلیلِ مضمونی مصاحبه‌ها، 9 مقولۀ مرتبط با فرایندِ مصرف مشروبات الکلی و ماریجوانا عبارت‌اند از: «ضعف خودباوری و تلاش برای جلب توجه مردان»، «بستر خانوادگی نامناسب»، «مصرف هدفمند»، «وجوه اقتصادی مصرف»، «سهولت مصرف و دسترسی»، «ناکارآمدی دستگاه‌های نظارتی قانونی»، «دامنۀ مصرف»، «تقلاهای نافرجام برای رهایی کامل» و «تجربۀ آسیب‌های چندگانه». مقوله‌های نامبرده ذیلِ مقولۀ هستۀ «مصرف الکل: برساخت اجتماعی نامناسب و خوددرمانیِ بدفرجام زنان» دسته‌بندی شد. مصرف مشروبات الکلی و ماریجوانا، به‌عنوان پدیده‌ای نوظهور، روبه‌رشد و نسبتاً ناشناخته در بین دختران رواج دارد و تصورات قالبیِ مردانه دیدنِ مصرف مشروبات الکلی مانع مطالعه و پرداختن به آن در حوزه‌های دانشگاهی، آسیب‌شناختی همه‌جانبۀ روانی-جسمی-اجتماعی، سیاست‌گذاری و درمانی آن گردیده است. مصرفی که با تبعات فردی‌اجتماعی پرمخاطره‌ای برای دختران همراه بوده است و آن‌ها را درگیر چالشی دائم و پایان‌ناپذیر می‌سازد.
 

کلیدواژه‌ها


بابایی فرد، ا، شاهمیرزایی بیدگلی، م. (1393). «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر اعتیاد در بین افراد متأهل شهر آران و بیدگل»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره 4، شماره 2: صص 186-155.
بنفشه، ح، مصداقی نیا، ا، قریشی، ف، گیلاسی، ح، کاشانی، ز، غلامی، م، قادری، ا. (1397). «بررسی الگوی مصرف و علل گرایش به اعتیاد در زنان تحت درمان نگهدارنده با متادون شهرستان کاشان طی سال 1396»، دو ماهنامه علمی پژوهشی فیض، دوره 22، شماره 5: صص 538-532
حیدری، آ، دهقانی، ح. (1395). «شناسایی کیفی پدیده تعارض خانواده –کار و چگونگی مدیریت آن در بین زنان معلم متأهل شهر دلوار»، جامعه‌شناسی کاربردی، سال 27، شماره پیاپی (63)، شماره سوم: صص40-15.
حق‌دوست، ع، امامی، م، اسماعیلی، م، صابری‌نیا، آ، نژاد قادری، م، مهرالحسنی، م ح. (1393). «بررسی وضعیت و علل مصرف مشروبات الکلی: مطالعه موردی همه‌گیری مسمومیت مصرف الکل در رفسنجان: سال 1392»، مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، دوره 13: صص 1006-991
خواجه دلویی، م، دادگر مقدم، م. (1392). «اعتیاد مادر در بارداری و اعتیاد فرزند در دوران نوجوانی و جوانی»، مجله زنان، مامایی و نازایی ایران، دوره 16، شماره 52: صص 7-1
خمرنیا، م، پیوند، م. (1397). «علل بازگشت به اعتیاد به مواد مخدر و راهکارهای پیشنهادی در مراجعه‌کنندگان به مراکز ترک اعتیاد: یک مطالعۀ کیفی»، مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، دوره 17: صص 538-523.
دانش، پ، ملکی، ا، نیازی، ز. (1391). «نظریۀ زمینه‌ای دربارۀ علل اعتیاد زنان معتاد زندانی در زندان مرکزی أصفهان»، فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی‌فرهنگی، دوره اول، شماره 4: صص 145-125.
رحیمی موقر، آ، ملایری خواه لنگرودی، ز، دلبرپور احمدی، ش، امین اسماعیلی، م. (1390). «بررسی کیفی نیازهای زنان برای درمان اعتیاد»، مجله روان پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، سال 17، شماره 2: صص 125-116.
رفیع‌پور، ف. (1387). آنومی یا آشفتگی اجتماعی، تهران: سروش.
زارعی، ف، صلحی، م، تقدیسی، م ح، کمالی، م، شجاعی‌زاده، د، نجات، س، مرقانی خوبی، ع. (1392). «درک تجارب پس از طلاق در زنان: یک پژوهش کیفی»، مجله علوم پزشکی رازی، دوره 21، شماره 124.
سایت تابناک (11 مهر 1398)گزارش سازمان بهداشت جهانی از رتبۀ ایران در مصرف الکل، https://www.tabnak.ir/003tGg، (1399)
سایت خبری تحلیلی دیده‌بان ایران(24 اسفند 1395) کهگیلویه و بویراحمد رتبۀ سوم مصرف مشروبات الکلی را در کشور دارد، http://www.didbaniran.ir/، (1399)
سراج‌زاده، س ح، فیضی، ای. (1386). «عوامل اجتماعی مؤثر بر مصرف تریاک و مشروبات الکلی در بین دانشجویان»، نامه علوم اجتماعی، شماره 31، صص102-81
ستوده، ه. (1381). آسیب‌شناسی اجتماعی، تهران: آوای نور.
شیخی، خ، خسروی، ج، غریبی، ح، قلی‌زاده، ز، حسین‌زاده، م. (1391). «درک معنایی طلاق و کشف پیامدهای مثبت آن (مطالعۀ کیفی)»، فصلنامۀ مشاوره و روان‌درمانی خانواده، ویژه‌نامۀ خانواده و طلاق، ش 1.
شریفی‌فرد، س ع، ذوقی پایدار، م، شصت فولادی، م، شریفی فرد، ع. (1396). «علل گرایش دانشجویان به ماده مخدر گل، عوارض و نشانه‌های آن»، اولین همایش ملی آسیب‌های اجتماعی.
صرامی، ح، قربانی، م، تقوی، م. (1392). «بررسی دو دهه تحقیقات شیوع‌شناسی مصرف مواد در بین دانشجویان دانشگاه‌های ایران»، فصلنامه اعتیادپژوهی سوءمصرف مواد، سال هفتم، شماره 27، صص36-9
صدیق سروستانی، ر. (1385). آسیب‌شناسی اجتماعی، تهران: آن.
علی‌وردی‌نیا، ا، همتی، ا. (1392). «تحلیل اجتماعی گرایش به مصرف مشروبات الکلی در میان دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران»، فصلنامۀ راهبرد اجتماعی‌فرهنگی، سال دوم، شماره 7، صص 102-77.
کیانی، م. (1396). «تجربه‌ها و پیامدهای اجتماعی مصرف مواد مخدر در زنان»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.
گولد، ج. (1384). فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمۀ باقر پرهام، تهران: مازیار.
مشکی، م؛ خواجویی، ع؛ هاشمی‌زاده، ه؛ زارعی، م؛ بیدل، س. (1394). «الگوی سوء مصرف مواد مخدر براساس عوامل جمعیت‌شناختی در معتادان خودمعرف شهرستان قوچان»، مجلۀ دانشکده علوم پزشکی نیشاپور، سال 3، شماره 4، صص 26-19.
محمدخانی، ش. (1390). «شیوع مصرف سیگار، مشروبات الکلی و مواد روان‌گردان در نوجوانان ایرانی»، مجله دانشگاه علوم پزشکی کرمان، دوره 19، شماره 1، صص 48-32.
میری آشتیانی، ا. (1385). جامعه‌شناسی اعتیاد، تهران: دیدآور.
ملک‌زاده، ز. (1395). «بررسی تأثیر الکل در عملکرد بدن انسان با نگاهی به آیه‌های قرآن کریم، احادیث و طب سنتی»، مجله پژوهش در دین و سلامت، دوره 3، شماره 1، صص 120-102.
میرزاخانی، ف، خدادادی سنگده، ج. (1395). «عوامل روان‌شناختی مستعدکننده اعتیاد در زنان: یک تحقیق کیفی»، مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران، دوره 26، شماره 146، 344-332.
ممتاز، ف. (1381). انحرافات اجتماعی، نظریه ها و دیدگاه ها، تهران: نشر شرکت سهامی انتشار، چاپ اول
ممتاز، ف. (1385). انحرافات اجتماعی، نظریه‌ها و دیدگاه‌ها، تهران: شرکت سهامی انتشار.
نیازی، م، نوروزی، م. (1398). «مطالعه کیفی اعتیاد در سالن‌های زیبایی و باشگاه‌های ورزشی»، فصلنامه اعتیادپژوهی سوءمصرف مواد، سال 13، شماره 52، صص 82-51.
ناصری پلنگرد، س، محمدی، ف، دوله، م، ناصری، م. (1392)، عوامل مؤثر بر اعتیاد زنان، فصلنامۀ علمی پژوهشی زن و فرهنگ، سال 4، شماره 14، صص 94-83.
نقی‌زاده، م م، رضایی، ز، زارعی، ف، فیروزی، ا، احمدی، د. (1392). «بررسی الگوی اعتیاد زنان خود معرف شهرستان فسا(90-1388)»، مجله دانشگاه علوم پزشکی فسا، سال 3، شماره 4، صص311-305.
ناصری، س، ناصری، م. (۱۳۹۵). «بررسی عوامل مؤثر بر نگرش دانشجویان نسبت به نابرابری‌های جنسیتی (مطالعه موردی: شهرستان مهران در سال ۱۳۹۴»، فصلنامه علمی- ترویجی فرهنگ ایلام، دورۀ هفدهم، شماره ۵۲ و ۵۳، صص ۱۱۴-۹۸.
-یکخواه، ه، رئوفی، م، شیخ، ع. (1394). «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر گرایش به مصرف مشروبات الکلی»، پژوهش‌های جامعه‌شناختی، سال9، شماره 1، صص 46-21.
Charon, J.M. & Vigilant, L G (2009). Social problems, Readings with Four Questions, Third edition, USA: Wadsworth.
Dolan, K, Salimi, sh, Nassirimanesh, B, Mohsenifr, S, Allsop, D, and Mokri, A (2011). Characteristic of Iranian women seeking drug treatment, Journal of Women, s Health, Vol.20, No. 11, pp, 1687- 1691.
Frisaufova, M. (2014). “Research accounts of female drug use and their implications for social work”, Czech and Slovak Social work, February, Vol. 14, 35- 95.
Hasssan, S M; Sheikh, A; and Chaudhry, A Q (2014). Factors responsible for women, s tendency to seek solace in drugs, Pakistan Journal of Social Sciences, Vol. 34, No. 1(2014), pp. 155- 166.
Hojjat, S K; Hatami, S E; Rezaei, M; Hamidi, M; and Khalili, M N (2017). Women in opiod maintenance treatment in Iran: Background characteristics and history of substance use and risk behaviors, Journal of Substance Use, Vol. 22, No. 4, 377- 383.
Jessica E. Nargiso, Karen Friend, Paul Florin)2013), An Examination of Peer,Family, and Community Context Risk Factors for Alcohol Use and Alcohol Use Intentions in Early Adolescents, First Published March 5, 2013 Research Article
John D. Hundleby and G. William Mercer (2016), Family and Friends as Social Environments and Their Relationship to Young Adolescents' Use of Alcohol, Tobacco, and Marijuana. Journal of Marriage and Family. pp. 151-164.
Kim, H; Tracy, E; Brown, SU; Jun, M; Park, M; Min, M; and McCarty, CH. (2015). Personal networks of women in residential and outpatient substance abuse treatment, Addiction Research& Theory, 23(5): 404- 412.
Laurie B. Fisher, SM; Isa Williams Miles, ScD; S. Bryn Austin, ScD; et al (2007). Predictors of Initiation of Alcohol Use among US Adolescents. Arch Pediatr Adolesc Med. 2007; 161(10):959-966. doi:10.1001/archpedi.161.10.959
S.Schuler m, Joan S.TuckerbEric R.PedersenbElizabeth J.D. Amico (2019). Relative influence of perceived peer and family substance use on adolescent alcohol, cigarette, and marijuana use across middle and high school. Addictive Behaviors. Volume 88, January 2019, Pages 99-105.
Sallmann, J (2010). “Going hand in hand”: Conections between women, s prostitution and substance use”, Journal of Social Work Practice in the Addictions, 10: 115- 138.
Skalisky j, Madeline D.WielgusJaclyn T.AldrichAmy H. Mezulis(2019). Motives for and impairment associated with alcohol and marijuana use among college students. Addictive Behaviors. Volume 88, January 2019, Pages 137-143
Strandheim, A , Grete H Bratberg,  Turid L Holmen,  Lindsey Coombes & Niels Bentzen(2011). The influence of behavioural and health problems on alcohol and drug use in late adolescence - a follow up study of 2399 young Norwegians. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health , vol. 5, No. 17.

Skalisky j, Madeline D.WielgusJaclyn T.AldrichAmy H.Mezulis. (2019). Motives for and impairment associated with alcohol and marijuana use among college students. Addictive Behaviors 88. 137-143.

 S.Schuler m, Joan S.TuckerbEric R.PedersenbElizabeth J.D'Amico. (2019). Relative influence of perceived peer and family substance use on adolescent alcohol, cigarette, and marijuana use across middle and high school. Addictive Behaviors88. 99-105.