مجله جامعه شناسی ایران

چکیده انتخابات، علاوه بر سازوکار انتخاب تصمیم‌گیران و صاحبان قدرت، عرصه‌ای برای شکل‌گیری و بازنمایی تعاملات میان کنشگران سیاسی است. این پژوهش با هدف شناسایی موضوعات مورد مناقشه و تبیین الگوی تعامل کنشگران سیاسی در نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران انجام شده است. پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای اسناد و مطبوعات، مواضع و کنش‌های سیاسی در سه ماه نخست سال ۱۳۸۴ را بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد مناقشات در چهار سطح بنیادین و ایدئولوژیک، قدرت و جایگاه نهادها، نهادی و عملکردی و اجتماعی و فرهنگی شکل گرفته‌اند. اگرچه رقابت برای کسب قدرت، چارچوب اصلی تعاملات انتخاباتی بود، بسیاری از مناقشات از رقابت انتخاباتی فراتر رفته و به تقابل سیاسی، گفتمانی و نهادی انجامیده‌اند. بر این اساس، الگوی غالب تعامل کنشگران سیاسی، «تعارض» بوده است. اختلاف بر سر اهداف و ارزش‌های نظام سیاسی و حدود و توزیع قدرت، مهم‌ترین زمینه‌های شکل‌گیری این الگو بوده‌اند.

چکیده بر اساس آراء نظریه‌پردازانِ «اخلاق توسعه»، اقتصاد باید تابع اهداف فرهنگی باشد. اندیشمندان این نحله‌ی فکری، براین باورند که توسعه باید به‌گونه‌ای اتخاذ شود که ساختارهای محلّی و فرهنگی ویران نشوند. با توجه به‌چالش‌های اجتماعی، اقتصادی و محیط‌زیستی، ضروری است که مفهوم توسعه از منظر اخلاقی مورد کنکاش قرار گیرد. در این پژوهش، ابعاد اخلاق توسعه در آراء علی شریعتی و آمارتیا سن مورد تحلیل قرار گرفته است. شریعتی با تمرکز بر مسئولیت انسانی و تأکید بر هویت فرهنگی، ناقد ساختارهای موجود بوده و برعدالت اجتماعی در توسعه تأکید دارد. از سوی دیگر، سن با مفهوم قابلیت و تأکید بر توانمندسازی، به‌دنبال اخلاقی‌سازی اقتصاد در زمینه توسعه انسانی است. گرچه هر دو اندیشمند بر اراده انسانی و قابلیت‌های انسان تأکید دارند، تعاریف متفاوت آن‌ها از مسئولیت در هدایت توسعه، از مهم‌ترین تفاوت‌های اندیشه‌ این دو به شمار می‌رود.

چکیده پژوهش کاربردی حاضر باهدف درک تجربه‌های زیسته دانشجویان از موانع اجتماعی ازدواج در بستر فرهنگ دانشگاهی انجام شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و به شیوه پدیدارشناسی انجام شده است. مشارکت‌کنندگان بالقوه پژوهش را دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌های شهر تهران تشکیل می‌دادند. در نهایت ۱۸ دانشجوی تحصیلات تکمیلی در مطالعه مشارکت کردند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و پس از ضبط، به طور کامل پیاده‌سازی و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داده است مهم‌ترین موانع اجتماعی به‌دست‌آمده از تحلیل مصاحبه‌ها شامل پنج مقوله است: بسترسازی نهادی برای بازدارندگی ازدواج و محدودیت‌های ساختاری دانشگاه؛ تحول هویت دانشجویی و اولویت‌دهی به موفقیت علمی؛ دگرگونی شبکه‌های اجتماعی مؤثر بر همسرگزینی دانشجویان؛ غلبه هنجارهای همسالان و فشار منفی علیه ازدواج و گسست میان سبک زندگی دانشجویی و الزامات تأهل.

چکیده پژوهش حاضر با هدف تبیین شکار غیرقانونی پرندگان در این شهرستان بر اساس نظریه ارزش-باور-هنجار انجام شد. روش تحقیق پیمایشی و ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه بوده است. جامعه آماری افراد بالای ۱۵ سال نقاط شهری فریدونکنار بودند که با استفاده از فرمول کوکران و نمونه‌گیری طبقه‌ای، نمونه‌ای ۴۰۳ نفری انتخاب شد. یافته‌ها نشان داد که ارزش‌های زیست‌محیطی تأثیر مثبت و ضعیفی بر باورها دارند (بتا=14/0)، باورها تأثیر مثبت و متوسطی بر هنجارهای شخصی دارند(بتا=32/0) و هنجارهای شخصی تأثیر منفی و قوی بر شکار غیرقانونی پرندگان دارند(بتا=50/0-). متغیرهای مستقل در مجموع حدود 25 درصد از واریانس شکار غیرقانونی را تبیین کردند.

چکیده فناوری‌های نوین، یادگیری را دگرگون کرده‌اند؛ اما پژوهش‌های آموزشی همچنان فناوری را خنثی می‌بینند و پیامدهای ژرف آن بر شهروندی و رفاه را نادیده می‌گیرند. این پژوهش با مرور نظام‌مند تلفیقی (PRISMA 2020)، ۲۷ مطالعه را از ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۴ تحلیل کرده است. یافته‌ها سه جهش پارادایمی را آشکار می‌سازد: از نگاه ابزاری به نگاه شبکه‌ای و سپس داده‌محور-سیاسی. دو غفلت راهبردی شناسایی شد: نادیده‌انگاری اقتصاد سیاسی فناوری آموزشی و حذف فرهنگ‌های محلی. مقاله استدلال می‌کند که یادگیری در عصر سایبورگ، پدیده‌ای بدن‌مند، داده‌مند و قدرت‌مند است و بازتعریف آن، پیامدهای عینی برای رفاه دارد: عدالت داده‌ای، حقوق شناختی، معلمی به‌مثابه میانجی انتقادی، و مشارکت خانواده و جامعه در سیاست‌گذاری. غفلت از این ابعاد، نظام رفاه را به ماشین بازتولید نابرابری الگوریتمی بدل می‌کند.

چکیده آیین‌های گذار شامل سه مرحله آغاز، میانی و پایانی است که با نقش مرشد و تماشاچیان اهمیت ویژه‌ای دارند. ناتوانی در پایان این آیین‌ها منجر به سرخوردگی و انگ اجتماعی می‌شود و بازگشتی به مرحله قبل وجود ندارد. وضعیت مشابه در مهاجرت رخ می‌دهد، جایی که تصمیم آغاز مهاجرت به عنوان لحظه آیین گذار تلقی می‌شود. مهاجرت نیازمند عبور از مراحل سخت‌افزاری مثل آمادگی‌های قانونی و حقوقی و مراحل نرم‌افزاری مثل تغییر عادات و سبک زندگی است. آمادگی برای مهاجرت به نوعی آیین گذار محسوب می‌شود که در آن مرشدان و قواعد جدید تعریف می‌شوند. این فرایند با تجربه تعلیق حیات همراه است و مهاجرت بدون تغییر در سبک زندگی کم‌نظیر است.