نوع مقاله : علمی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه تبریز

2 دانشجوی دکتری جامعه شناسی اقتصادی و توسعه دانشگاه تبریز

10.22034/jsi.2020.244213

چکیده

انجام مطالعات اجتماعی تجربی به روش کیفی و فضای تکوینی و درحال جافتادن این روش­ها بحث ارزیابی این تحقیقات و اعتبار و دقتمندی یافته­های این پژوهش­ها را مطرح کرده است. به­خصوص این مسئله در کشور ما با حجم پایین مقالات چاپ­شده در این زمینه، بسیار نمایان بوده و جست­وجوی منابع و مقالات مرتبط با بررسی استاندارهای ارزیابی تحقیق کیفی و انگشت­شمار بودن آن­ها گواهی بر مسئله­مند بودن این موضوع است. کنکاش در این موضوع، دغدغۀ نویسندگان این نوشتار است. در این کار پژوهشی سه بخش مولفه­های تحقیق، معیار تحقیق و استراتژی­های تحقیق از هم تفکیک ­گردیده­اند. با بررسی مولفه­هایی همچون ویژگی­های محقق، چهارچوب مفهومی، عوامل زمینه­ای، اهداف و سئوالات تحقیق، رویه­های جمع­آوری داده، مدیریت و تحلیل داده­ها، بر اهمیت رعایت معیارهای دقتمندی در هر یک از این مولفه­ها تاکید می­شود. این مقاله به تفکیک معیارهای دقتمندی از استراتژی­های دقتمندی و البته ارتباط بین این دو اصرار دارد. برای حصول دقتمندی، معیارهای متنوعی توسط اندیشمندان ارائه شده­ است که برخی از آن­ها عبارتند از: قابل­قبول بودن، قابلیت انتقال، قابلیت اتکاء، قابلیت­تاییدپذیری، انسجام، کفایت نمونه­گیری، اعتبار کاربرپذیری و اعتبار اخلاقی. این معیارهای با شدت و ضعف هر یک با استراتژی­هایی همچون تفحص همتا، بازتاب­پذیری، توصیف فربه، کنترل عضوها، مشاهده­کننده­بیرونی، پیچیدگی تحلیل و کفایت مرجع در ارتباطند.
 
 

کلیدواژه‌ها

بلیکی، نورمن (1396)، طراحی پژوهش­های اجتماعی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران، نشر نی، چاپ یازدهم.
پورعزت، علی­اصغر، پریسا رضایی و حمیدرضا یزدانی (1388)، بررسی موانع نظریه­پردازی در قلمرو علوم اجتماعی؛ نشریه مدیریت بازرگانی، دوره 1، شماره 2، بهار و تابستان 1388، صص: 47 تا 62.
رفیع­پور، فرامرز (1390)، موانع رشد علمی ایران و راه­حل­های آن، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم.
زیباکلام، صادق (1395)، ما چگونه ما شدیم؟ ریشه­یابی علل عقب­ماندگی در ایران، تهران، روزنه، چاپ بیست و هفتم.
ساعی­ارسی، ایرج (1384)، جایگاه روش­های کمی و کیفی در پژوهش علوم اجتماعی؛ مطالعات علوم اجتماعی ایران، 1384، شمارۀ 4، صص: 21 تا 45.
طباطبایی، سیدجواد (1387)، زوال اندیشه سیاسی در ایران: گفتاری در مبانی نظری انحطاط ایران، تهران، کویر، چاپ هشتم.
طباطبایی، سیدجواد (1393)، تاریخ اندیشه سیاسی در ایران، تهران، کویر، چاپ یازدهم.
عباس­زاده، محمد (1391) تاملی بر اعتبار و پایائی در تحقیقات کیفی؛ جامعه­شناسی کابردی، سال بیست و سوم، شماره اول، بهار 1391، صص 34- 19.
فاضلی، نعمت­الله (1396)، زنانه­شدن شهر: با تاکید بر فضاهای شهر تهران، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
فلیک، اووه (1396)، درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمه هادی جلیلی، تهران، نشر نی، چاپ نهم.
کرسول، جان دبلیو (1391)، چویش کیفی و طرح پژوهش: انتخاب از میان پنج رویکرد، ترجمه حسن دانایی و حسین کاظمی، تهران، صفار- اشراقی.
Adom, Dickson, Emad Kamil Hussein & Joe Adu Agyem (2018), theoretical and conceptual framework: mandatory ingredients of a quality research. International journal of scientific research, volume 7, issue-1, Jannuary 2018, pp: 438- 441.
Bryman, Alan (2016), Social Research Methods, 4th Edition, Oxford, Oxford university press.
Borggatta, Edgar F. and Rhonda J. V. Montgomery (2000), Encyclopedia of SociologySecond Edition, New York, Macmillan, second edition.
Cleary, Linda Miller (2013), Cross-cultural research with integrity: collected wisdom from researchers in social settimgs, Palgrave Macmillan.
Coombs, C. (2017). Coherence and transparency: some advice for qualitative researchers. Production, 27, e20170068. http://dx.doi.org/10.1590/0103-6513.006817
Creswell, John W. & Cherly N. Poth (2018), Qualitative Inquiry and Research Design, choosing among five approach,Thousand Oaks, California,SAGE Publications ,fourth edition.
Denzin, Norman K. (1978), The research act: A theoretical introduction to sociological methods (2nd ed.), New York, NY, McGrow-Hill.
Denzin, Norman K. & Yvonna S. Lincoln (2017), the SAGE Handbook of Qualitative Research, Los Angles, SAGE, third edition.
Flick, Uwe (2014), an introduction to qualitative research, CA, Thousand Oaks, SAGE Publication, 5th edition.
Geist, B. (1981), state Audit: development in public accountability, Palgrave Macmillan UK.
Gioia, Dennis A. and el at (2012), seeking qualitative rigor in inductive research; Organization Research Methods, vol. 16 (1), pp: 15 -31.
Guba, Egon G (1981), criteria for assessing the trustworthiness of naturalistic inquiries; ECTJ, VOL. 29, NO.2, pp: 75- 91.
Forero, Roberto et al (2018), application of four dimension criteria to assess rigour of qualitative research in emergency medicine. BMC Health Services Research,2018,
Geertz, Clifford (1973), Thick Description: Toward an Interpretive Theory of Culture; The Interpretation of Cultures, Selected Essays, New York, Basic Books.
Given, Lisa M. (2008), the SAGE encyclopedia of qualitative research methods, Thousand Oaks, California, SAGE publications.
Gray, Paul S. and et al (2007), The Research Imagination: an introduction to qualitative and quantitative methods, Cambridge University Press.
Hays, Danica and at al (2016), methodological rigor in journal of counseling & development qualitative research articales:  15-year review. Journal of Counseling & development, volume 94.
Hornby, A. S. (2016), oxford advanced learner's dictionary, Londen, oxford university press.
Imenda, Sitwala (2014), isthere a conceptual difference between theoretical and conceptual frameworks? Journal of Social Sciance, volume 38 (2), pp: 185- 195.
Kivunja, Charles and Ahmed Bawa Kuyini (2017), Understanding and Applying Research Paradigms in Educational Contexts; International Journal of higher Education, Vol.6, No. 5, pp: 26- 41.
Kline, William B. (2008), Developing and submitting credible qualitative manuscripts. Counselor Education and Supervision, 47, 210–217.
Liamputtong, Pranee (2019), Handbook of research methods in health social science, Singapore, Springer.
Liebow, Eliot (1993), Tell them who I am: The lives of homeless women, New York, NY, Penguin.
Loke, Jennifer (2014), Rigour and Robustness in Research.
Catherine Marshall and Gretchen B. Rossman (2016) Designing qualitative research, 6th ed, Thousand Osks, Sage.
Matthes, Jörg and et al (2017), The International Encyclopedia of Communication Research Methods, John Wiley & Sons, Inc.
Morrow, S. L. (2005). Quality and Trustworthiness in Qualitative Research in Counselling Psychology. Journal of Counseling Psychology, VOL. 52, pp: 250-260.
Padgett, Deborah K. (2017), Qualitative Methods in social work research, Los Angles, SAGE, third edition.
Zoë A. Poucher, Katherine A. Tamminen, Jeffrey G. Caron & Shane N. Sweet (2019): Thinking through and designing qualitative research studies: a focused mapping review of 30 years of qualitative research in sport psychology; International Review of Sport and Exercise Psychology, DOI: 10.1080/1750984X.2019.1656276
Rambaree, K (2007), Bringing Rigour in Qualitative Social Reseach: the use of a CAQDAS; UoM Research Journal, volume 13a.
Russell, Jill and et al (2016), The role of qualitative research in adding value to a randomised controlled trial: lessons from a pilot study of a guided e-learning intervention for managers to improve employee wellbeing and reduce sickness absence; Trials, 2016, Vol 17.
Scharp, Kristina M. & Mattew L. Sanders (2019), what is theme? Reaching thematic analysis in qualitative communication research methods; Communication Teacher, 2019, VOL. 33, NO.2, pp: 117- 121
Smith, Brett & Kerry R. MaGannon (2018), developing rigor in qualitative research: problems and opportunities within sport and exercise psychology; International Review of Sport and Exercise Psychology, 2018, VOL. 11, NO.1, pp: 101- 121.
Teddlie, Charles and Abbas Tashakkori (2009), Foundation of mixed methods research: intrgrating quantitative and qualitative approaches in the social and behavioral sciences, Los Angeles, SAGE.
Tobin, G.A. and Begley, C.M. (2004) Methodological Rigour within a Qualitative Framework. Journal of Advanced Nursing, VOL.48, 388-396.
Wet, Jacques de and Zimitri Erasmis (2005), towards rirour in qualitative analysis; Qualitative Research Journal, Vol. 5, No 1, 2005, pp. 27- 40.
Whittemore, Robin and et al (2001), Validity inQualitative Research, Qualitative Health Research, Vol. 11, No. 4, pp. 522- 37.
Yin, Robert K. (2016), Qualitative Research from Start to Finish, second edition, New York, the Guilford press.
Yin, Robert K. (2018), Case Study Research and Application: Design and Methods, sixth edition,Los Angles, SAGE.