نوع مقاله : علمی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت محیط‌زیست، دانشگاه آزاد اسلامی

2 استادیار گروه علوم مهندسی و محیط‌زیست، دانشگاه آزاد اسلامی

3 دانشیار گروه علوم مهندسی و محیط‌زیست، دانشگاه آزاد اسلامی

4 استادیار گروه علوم مهندسی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی

10.22034/jsi.2020.246876

چکیده

مطالعات جهانی تفاوت چشم­گیری در بروز رفتارهای محیط­زیست­گرایانه بین زنان و مردان نشان می­دهد و به نقش زنان در حرکت به سوی توسعه­پایدار اشاره کرده است. هدف این پژوهش تبیین و تحلیل شاخص­های مؤثر بر رفتار دوست­دارمحیط­زیست با تکیه بر نقش جنسیت در شهروندان شهر تهران است. یافته­ها نشان می­دهد عوامل درونی و بیرونی متعددی در بروز رفتارهای محیط­زیست­گرایانه نقش دارند. مقاله حاضر به روش توصیفی-پیمایشی و به شیوه تحلیل محتوی کمّی با نگاهی همه­جانبه به عوامل مؤثر در بروز رفتارهای دوست­دار محیط­زیست شهروندان شهر تهران پرداخته است. حجم نمونه 641 نفر و شهر تهران قلمرو مکانی این تحقیق را تشکیل می­دهد. داده­های گردآوری شده از طریق
پرسش­نامه با استفاده از روش­های تحلیل آماری آزمون تی دو نمونه­ای مستقل و ضریب همبستگی پیرسون در محیط نرم­افزار رایانه­ای SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. تحلیل­های آماری نشان می­دهد جنسیت در بروز رفتارهای دوست­دار محیط­زیست تأثیر
به­سزایی دارد.

کلیدواژه‌ها

آرام فر، مونا؛ چگینی، اشرف؛ شفاهی، محمدعلی (1399)، تبیین نقش اجتماع یزنان درآثارداستانی بیژن نجدی، مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، سال دوازدهم، شماره چهارم، پاییز.
جوادی آملی، (1386)، اسلام و محیط­زیست، چاپ سوم، قم: مرکز چاپ و نشر اسراء.
سروش، عبدالکریم (1381)، درآمدی بر فلسفه اخلاق از دیدگاه متفکران مسلمان معاصر ایران، تبریز، موسسه تحقیقاتی علوم انسانی دانشگاه تبریز.
شاه ولی، منصور (1378)، "بسترسازی برای مشارکت در توسعه و حفاظت از منابع­طبیعی"، مجموعه مقالات اولین همایش منابع­طبیعی، مشارکت و توسعه، تهران: دفتر ترویج و مشارکت مردمی سازمان جنگل­ها و مراتع کشور.
عابدی سروستانی، احمد و دیگران (1386)، ماهیت و دیدگاه های اخلاق محیط­زیست با تاکید بر دیدگاه اسلامی، فصل­نامه اخلاق در علوم و فن­آوری.
عابدی سروستانی، احمد؛ شاه ولی، منصور (1387)، ضرورت و ویژگی­های پژوهش دراخلاق
زیست­محیطی، فصل­نامه اخلاق در علوم و فناوری، پاییز و زمستان 1387.
فاضلی، محمد و جعفرصالحی، سحر (1392)، شکاف نگرش، دانش و رفتار زیست­محیطی گردشگران، فصل­نامه علمی­ پژوهشی مطالعات مدیریت گردشگری، سال هشتم شماره 22.
فردوسی، سیما؛ مرتضوی، شهرناز؛ رضوانی، نعیمه (1386)، رابطه بین دانش زیست­محیطی و رفتارهای محافظت از محیط­زیست، پژوهش­نامه علوم انسانی، شماره 52، ص 166 تا 253.
محقق داماد، مصطفی (1380)، الهیات محیط زیست، فصل­نامه فرهنگستان علوم، سال 6 شماره 17.
هانیگان، جان (1394)، جامعه شناسی محیط­زیست، چاپ دوم، موسسه انتشارات دانشگاه تهران.
یسری، مهدی؛ فکوهی، ناصر؛ صالحی امیری، سیدرضا، (1397)، ارائه الگوی مدیریت توسعه فرهنگی کلانشهر تهران، مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، سال دهم، شماره چهارم، پاییز 1397.
Ajzen, I., & Fishbein, M. (1980). Understanding attitudes and predicting social behaviorEnglewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
Ajzen, I. (1991).  Organizational behavior and human desscision processes, Volume 50, Issue 2, December 1991, Pages 179-211
Allen, J.B. & Ferrand, J. (1999). Environmental locus of control, sympathy, and pro-environmental behavior: a test of Geller’s actively caring hypothesis, Environment and Behavior, 31(3), pp. 338–353.
Almer, C. and Goeschl, T. (2010). Environmental crime and punishment: empirical evidence from the german penal code, Land Economics, 86(4):707–726.
Alp´ızar, F. and Gsottbauer, E. (2015). Reputation and household recycling practices: Field experiments in costarica, Ecological Economics, 120:366–375.
Anthony Amoah, Thomas Addoah, 2020, Does environmental knowledge drive pro‑environmental behavior in developing countries? Evidence from households in Ghana, Environment, Development and Sustainability journal, https://doi.org/10.1007/s10668-020-00698 xFebruary 2021
Arcury, Thomas A. (1990). environmental attitude and environmental knowledge, human organization.49(4); 300-4
Blaiki, N. W. H. (1992). The nature and origin of ecological word views: An Australian study, Social science quarterly 73:144-65
Blake, J. (1999). Over coming the ‘value–action gap’ in environmental policy: tensions between national policy and local experience, Local Environment, 4(3), pp. 257–278.
Borden, D. & Francis, J.L. (1978).who cares about ecology? Personality and sex difference in Environmental concern, Journal of Personality, 46, pp. 190–203.
Catton, W. R. Jr. (2002) Has the Durkheim legency misled sociology? Sociological Theory and the Environment
Chawla, L. (1999). Life paths into effective environmental action, The Journal of Environmental Education, 31(1), pp. 15–26.
Chenyang Xiao Dayong Hong, 2017, Gender Differences in Environmental Behaviors Among the Chinese Public: Model of Mediation and Moderation, Environment and Behavior, https://doi.org/10.1177/0013916517723126, Aug 2018
De Pau La Go, cavalcant RN (2000). Ethics: essence for sustainability, Journal of cleaner production
Diekmann, A. & Preisendoerrfer, P. (1992). Persoenliches Umweltverhalten, Die Diskrepanz zwischen Anspruch und Wirklichkeit Koelner Zeitschrift fuer Soziologie und Sozialpsychologi e, 44, pp. 226–251
Dunlap, R. E. (1975). The impact of political orientation on environmental attitudes and actions. Environment and behavior, 7(4):428–454.
Eisenberg, N. & Miller, P. (1987). The relation of empathy to prosocial and related behaviors, Psychological Bulletin, 101, 91-119
Eisler, H. Eisler, D. Yoshida, M. (2003) Perception of human ecology: Cross-cultural and gender comparrisons, Journal of environmental psychology, 23(1):89-101
Fietkau, H.-J. & Kessel, H. (1981). Umweltlernen: Veraenderungsmoeglichkeite n des Umweltbewusstseins. Modell-Erfahrungen (Koenigstein, Hain).
Geller, E. S. (2002). The Challenge of Increasing Pro-Environment Behavior. In R. B. Bechtel, & A. Churchman (Eds.), Handbook of Environmental Psychology (pp. 525-540). New York: Wiley.
Gong, X. Zhang, J. Zhang, H. Cheng, M. Wang, F. Yu, N. (2020). Internet use encourages pro- environmental behavior: Evidence from Chaina, Journal of cheaner production, volium 256, 20 may 2020, 120725
Guber, D. L. (2013). A cooling climate for change? Party polarization and the politics of global warming, American Behavioral Scientist, 57(1):93–115.
Hanigan, J. (2006). Environmental Sociology , London ,Published by  Routhledge ,Second Edit ,194p
Hartmann, P., Eisend, M., Apaolaza, V., and D’Souza, C. (2017). Warm glow vs. altruistic values: How important is intrinsic emotional reward in proenvironmental behavior? Journal of Environmental Psychology.
Heberlin, T. A. (1972) The land ethic realized: Some social psychological explanations for changing environmental attitudes. Journal of Social Issues, 28(4), 79-87
Hines, J.M, Hangerford, H.R. & Tomera, A.N. (1986-87). Analysis and synthesis of research on responsible pro-environmental behavior: a meta-analysis, The Journal of Environmental Education.
Inglehart, R. (1990). Culture shift in advanced industrial society. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Kirakozian, A. (2016). One without the other? behavioral and incentive policies for household waste management, Journal of Economic Surveys, 30(3):526–551.
Kollmuss, A. & Agyeman, J. (2002), Mind the Gap: why do people actenvironmentaly and what are the barriers to pro-environmental behavior? The theory of planned behavior
Lehmann, J. (1999). Befunde empirischer Forschung zu Umweltbildung und Umweltbewusstsein (Opladen, Leske und Budrich).
Linda Steg, Charles Vlek, 2008, Encouraging pro-environmental behaviour: An integrative review and research Agenda, Journal of Environmental Psychology, 29 (2009) 309–317, doi:10.1016/j.jenvp.2008.10.004
Longhi, S. (2013) Individual pro-environmental behaviour in the household context, ISER working paper series.
Lynn, P., Longhi, S. (2011) Environmental attitudes and behavior: who cares about climate change?
Mayer, F. S. and Frantz, C. M. (2004). The connectedness to nature scale: A measure of individuals?  feeling in community with nature, Journal of environmental psychology, 24(4):503–515.
Mclaren, D., Bulock, S. & Yousuf, N. (1998). Tomorrow’s World. Britain’s Share in a Sustainable Future (London, Earthscan ).
McCright and Xiao, (2014), Gender and Environmental Concern: Insights from Recent Work and for Future Research, 27:10, 1109-1113, DOI: 10.1080/08941920.2014.918235
Morren, M. and Grinstein, A. (2016). Explaining environmental behavior across borders: A meta-analysis. Journal of Environmental Psychology, 47:91–106.
Murphy, R. (1994) Rationality and Nature: A Sociological Inquery into a Changing Relationship, Boulder, CO: Westview Press.
Neumayer, E. (2004). The environment, left-wing political orientation and ecological economics, Ecological economics, 51(3):167–175.
Norton, T. A., Zacher, H., Parker, S. L., and Ashkanasy, N. M. (2017). Bridging the gap between green behavioral intentions and employee green behavior: The role of green psychological climate, Journal of Organizational Behavior
Owens, s. (2000) Engaging the public: information and deliberation  in environmental policy, Environment and planning A, 32, pp. 1141-1148
Stern P.C., (2000) Toward a Coherent Theory of Environmentally Significant Behavior, Journal of Social Issues, Vol. 56, No. 3, 2000, pp. 407-424
Stern P.C., Dietz T, Kalof, L. (1993) Value Orientation, Gender, and Environmental Concern, SAGE journal
Preuss, S. (1991) Umweltkatastrophe Mensch. Ueber unsere Grenzen und Moeglichkeiten, oekologisch bewusst zu handeln (Heidelberg, Roland Asanger Verlag).
Rajecki, D.W. (1982) Attitudes: themes and advances (sunderland, MA, Sinauer)
Clayton, S. Czellar, S. Nartova-Bochaver, S. Skibins, J. Salazar, G. Yu-ChiTseng, Irkhin, B. Monge-Rodriguez, F. 2021, Cross-Cultural Validation of A Revised Environmental Identity Scale, Sustainability 2021, 13, 2387. https://doi.org/10.3390/su13042387
Schultz, P. W., Shriver, C., Tabanico, J. J., and Khazian, A. M. (2004). Implicit connections with nature, Journal of environmental sychology, 24(1):31–42.
Videras, J., Owen, A. L., Conover, E., and Wu, S. (2012). The influence of social relationships on pro-environment behaviors, Journal of Environmental Economics and Management, 63(1):35–50
Welsch, H. and K¨uhling, J. (2016). Green status seeking and endogenous reference standards, Environmental Economics and Policy Studies, 18(4):625–643