روحانیان کُرد اهل سنت و دغدغۀ شناسایی: مطالعۀ کیفی کنش‌ورزی سیاسی روحانیان اهل سنت در کُردستان ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جامعه‌شناسی سیاسی و پژوهشگر پژوهشکده کُردستان شناسی، دانشگاه کُردستان، سنندج، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه کُردستان، سنندج، ایران

چکیده
با وجود پیوند دین و سیاست در دوره جمهوری اسلامی و  مشارکت فعالانه­ ی روحانیان اهل تشیع در سیاست، کنش ­ورزی سیاسی روحانیان اهل سنت در کُردستان وجوه متفاوتی پیدا کرده است. پژوهش حاضر در نظر دارد تا با واکاوی تجربه و درک نمونه ­ای از روحانیان اهل ­سنت سنندج  به شناسایی شکل‌های کنش ­ورزی سیاسی روحانیان، بسترهای موجود موثر و پیامدهای آن بر زندگی فردی و اجتماعی بپردازد. این پژوهش، با رویکرد کیفی و روش نظریه زمینه ­ای انجام شده است و طی آن با  27 نفر از روحانیان سنندج مصاحبه بعمل آمده است. نتایج پژوهش مبیّن آن است که بسترهایی چون «محرومیت از شهروندی و حقوق اجتماعی»، «اختلال روابط نهادی»، «زوال مدارای مذهبی و هویتی»، «بی‌اعتمادی سیاسی» و «محدودیت منابع در دسترس» عرصه را برای کنش­ ورزی سیاسی روحانیان و ائمه جماعت در سنندج محدود  ساخته است.از این­رو، تجربه و درک روحانیان با احساس بی­قدرتی سیاسی همراه بوده است و به­رغم دغدغه‌های سیاسی و تأکید بر تشکل ­یابی سیاسی به ­مثابه ضرورت فعالیت سیاسی، آن­ها از مجاری نهادی برای پیگیری مطالبات ناامید بوده و به لحاظ سیاسی منزوی و با ناامیدی از صندوق رأی، به کنش­ های فرهنگی روی آورده ­اند. کنش­ ورزی سیاسی برای روحانیان پیامدهایی چون «محرومیت  اجتماعی»، «وابستگی به مردم» و «زوال اعتماد عمومی» به همراه داشته است که ناظر بر مقوله­ ی هسته ­ی «اختلال و نابرابری در شناسایی» است.
 

کلیدواژه‌ها


آجودانی، لطف­الله (1383)، علما و انقلاب مشروطیت ایران، تهران: نشر اختران.
استروس، انسلم؛ کربین، جولیت (1397)، مبانی پژوهش­های کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای، ترجمه ابراهیم افشار، تهران: نی.
بشیریه، حسین (1383)، ایدئولوژی سیاسی و هویت اجتماعی، در هویت، ملیت، قومیت ، گردآورنده: حمید احمدی، تهران: موسسه تحقیقات و علوم انسانی.
بشیریه، حسین (1396)، جامعه­شناسی سیاسی، نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی، تهران: نی.
توسلی، غلامعباس؛ نجاتی حسینی، محمود (1383). «واقعیت اجتماعی شهروندی در ایران»، مجله جامعه­شناسی ایران، دوره 5، شماره 2، صص:62-32.
جلایی­پور، حمیدرضا (1385)، فراز و فرود جنبش کردی، تهران: انتشارات لوح قلم.
خسروی، جمال و کچویان، حسین (1391). «اسلام­گرایی در کُردستان و چالش­های ناسیونالیسم کردی و واگرایی؛ علل و زمینه‌ها، نمونه موردی: تطورات گفتمان مکتب قرآن»، راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال اول، شماره 3،صص:74-39.
راه­حق، دنیا (1391)، «بررسی جریان مکتب قرآن و تأثیر آن بر مسائل سیاسی کُردستان»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
سراج زاده، سیدحسین؛  قادرزاده، امید و رحمانی، جمیل(1393). «مطالعه کیفی مذهب و قوم گرایی در میان کُردهای شیعه و سنی»، مجله جامعه­شناسی ایران،دوره15،شماره4، صص 29-3.
شریعتی مزینانی، سارا ؛ ابراهیم­زاده، سامان (1396). «مکتب قرآن؛ مؤمنانی در نوستالژی «امت» مطالعه موردی کردها در ایران»، تحقیقات فرهنگی ایران، دوره دهم،صص:99-79
فوران، جان (1378)، مقاومت شکننده، ترجمه احمد تدین. تهران: رسا.
قادرزاده، امید؛ محمدزاده، حسین (1397). مطالعۀ پیمایشی هویت­طلبی قومی و سیاسی­شدن قومیت کُردهای ایران. پژوهش­های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، سال هفتم، شماره 1،صص:44-19.
قادرزاده، امید؛ محمدی، بهروز (1396)، «کنشگری سیاسی اسلام­گرایان در کُردستان (مطالعه کیفی جماعت دعوت و اصلاح)»، مجله جامعه­شناسی ایران، سال هجدهم، شماره 3، صص: 166-143.
کاستلز، مانوئل (1380)، عصر اطلاعات، قدرت هویت، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: طرح نو.
مردوخ کُردستانی، محمد (1395)، تاریخ کرد و کُردستان، سنندج:  شوان.
محمدزاده، حسین (1390)، «انواع قوم­گرایی در میان کُردهای ایران»، رساله دکترای جامعه­شناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی.
هیرشمن، آلبرت (1970)، خروج، اعتراض و وفاداری، ترجمه محمد مالجو، تهران: شیرازه کتاب.

Entessar, N. (1992).Kurdish Ethnonationalism. The United States of America: Lynne Rienner  Publishers.

Ezzatyar, A. (2016). The Last Mufti of Iranian Kurdistan. Islamabad, Pakistan: palgrave macmillan.
Van Bruinessen, M.(1992). Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan.  London: Zed Books.
Honneth, A. (1996). The struggle for recognition: the moral grammar of social conflicts. Cambridge: polity press.
Honneth, A. (1992). “ Integrity and disrespect: principle of conception of morality based on the theory of recognition”, Political Theory, 20(2):187-201
Milbrath, L. W. (1965). Political participation: How and why do people get involved in politics? Chicago: Rand McNally & Company.