سرمایه اجتماعی و مسئولیت‌پذیری محیط زیستی (مورد مطالعه: کارکنان سازمان‌های دولتی شهر بروجن)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

3 کارشناس ارشد جامعه‌شناسی، گروه جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

چکیده
شناخت وضعیت مسئولیت‌پذیری محیط زیستی کارمندان در شهر بروجن و رابطه سرمایه اجتماعی با آن، هدف اصلی این پژوهش است. نظریه پاتنام مبنای نظری پژوهش بوده و روش تحقیق پیمایش با ابزار پرسشنامه محقق ساخته است. یافته­ های پژوهش نشان می­دهد که بُعد نگرش محیط زیستی کارمندان با بُعد رفتاری آنها تفاوت قابل توجهی دارد. به لحاظ نگرشی حدود 96 درصد از کارمندان، وضعیت مسئولیت‌پذیری آنها در سطح متوسط به بالایی است (با میانگین 3/18) در حالیکه در بخش رفتاری وضعیت مسئولیت ­پذیری حدود 95 درصد از آن‌ها در سطح متوسط به پایینی قرار دارد (با میانگین 5/12). سرمایه اجتماعی با مسئولیت‌پذیری محیط زیستی رابطه مثبت و معناداری دارد. رابطه شاخص­های سرمایه اجتماعی یعنی اعتماد، مشارکت، برهمکنش‌ها و حمایت اجتماعی با مسئولیت ­پذیری محیط زیستی تأیید شد. جهت تقویت مسئولیت ­پذیری محیط زیستی، شکل گیری برهمکنش‌های اجتماعی در قالب انجمن­ ها، روابط دوستانه و روابط با همکاران با محوریت حفظ محیط زیست ضرورت انکارناپذیری دارد.
 

کلیدواژه‌ها


احمدیان، داریوش؛ حقیقتیان، منصور (1395)، «تحلیل جامعه­شناختی نقش عوامل فرهنگی بر رفتارهای زیست‌محیطی شهری (مورد مطالعه شهروندان شهر کرمانشاه)»، مطالعات جامعه­شناختی شهری، سال ششم، شماره 18، 76-51.
ادهمی، عبدالرضا؛ اکبرزاده، الهام (1390)، «بررسی عوامل فرهنگی موثر بر حفظ محیط زیست شهر تهران (مطالعه موردی مناطق 5 و 18)»، علوم اجتماعی شوشتر، سال پنجم، شماره 12، 140-113.
پورطاهری، مهدی؛ رکن­ادین افتخاری، عبدالرضا؛ کاظمی، نسرین (1392)، «نقش رویکرد مدیریت ریسک خشکسالی در کاهش آسیب­پذیری اقتصادی- اجتماعی کشاورزان روستایی از دیدگاه مسئولان و کارشناسان: مطالعه موردی آذربایجان غربی»، پژوهش­های روستایی، سال چهارم، شماره 1، 22-1.
خوش­بین، سپیده؛ زعیم­دار، مژگان؛ موگویی، رکسانا؛ حجازی، رخشاد (1399)، «تبیین علل موثر بر رفتار دوست‌دار محیط زیست با تکیه بر نقش جنسیت در شهروندان شهر تهران»، مجله جامعه­شناسی ایران، دوره بیست و یکم، شماره 4، 122-97.
صالحی، صادق (1399)، «سنجش وضع مسئولیت­پذیری جامعه روستایی نسبت به محیط زیست و عوامل موثر بر آن (مطالعه موردی: استان مازندران)»، توسعه محلی، دوره دوازدهم، شماره 1، 20-1.
صالحی، صادق؛ امام قلی، لقمان (1391)، «بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی بر رفتارهای زیست محیطی (مطالعه موردی: استان کردستان)»، مجله جامعه­شناسی ایران، دوره سیزدهم، شماره 4، 115-90.
صالحی، صادق؛ امامقلی، لقمان (1395)، «نقش هنجارهای فردی و اجتماعی در شکل­گیری رفتار حامی محیط زیست»، فصلنامه آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، سال چهارم، شماره 3، 20-11.
عبداللهیان، حمید؛ اسدی، زهرا (1397)، «تأثیر تکنولوژی­های اطلاعات و ارتباطات بر سازگاری محیط زیستی: مطالعه نگرش فعالان محیط زیست»، مطالعات میان­رشته­ای در علوم انسانی، سال 11، شماره 1، 99-65.
عقیلی، سید محمود؛ خوش­فر غلامرضا؛ صالحی، صادق (1388)، «سرمایه اجتماعی و رفتارهای زیست محیطی مسئولانه در شمال ایران (مطالعه موردی: استان­های گیلان، مازندران و گلستان)»، مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی، جلد شانزدهم، ویژه نامه 1- الف، 250-236.
فاضلی، محمد (1391)، «جامعه­شناسی تعهد زیست­محیطی»، همشهری ماه، شماره 100: 29-26.
فاضلی، محمد؛ جعفرصالحی، سحر (1392)، «شکاف نگرش، دانش و رفتار زیست محیطی گردشگران»، فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، سال هشتم، شماره 22، 161-137.
مرادی، رامین؛ خشت­زر، ایمان؛ مختاری، مریم (1399)، «کنش مسئولانه در فرایند جامعه­پذیری زیست­محیطی»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره یازدهم، شماره 1، 308-285.
ملکی، امیر؛ عبداللهی، عظیمه­السادات (1392)، «تبیین جامعه­شناختی محیط­گرایی ایرانیان در دو سطح خرد و کلان»، فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره دوم، شماره 2، 34-9.
نوروزی آورگانی، اصغر؛ نوری، سید هدایت­اله؛ شایان، سیاوش (1393)، «بررسی و تحلیل اثرات توسعه بر محیط با کاربرد مدل تخریب (مطالعه موردی: شهرستان بروجن، استان چهارمحال و بختیاری)»، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، سال بیست و پنجم، شماره 2، 169-189.
 

Atshan, S., Bixler, R. P., Rai, V., & Springer, D. W. (2020). Pathways to urban sustainability through individual behaviors: The role of social capital. Environmental Science & Policy, 112, Pp. 330-339.

Castaneda, M. G., Martinez, C. P., Marte, R., & Roxas, B., (2015). Explaining the environmentally sustainable consumer behavior: a social capital perspective. Social responsibility journal, 11 (4), Pp. 658‐676.
Cho, S., & Kang, H. (2017). Putting behavior into context: Exploring the contours of social capital influences on environmental behavior. Environment and Behavavior, 49, Pp. 283-313.
Dulal, H. B., Foa, R., & Knoles, S. (2011). Social capital and cross-country environmental performance. Journal of Environment & Development, 20(2): Pp. 121–144.
Falk, I., & Kilpatrick, S. (2002). What is social capital? A study of interaction in a rural community?. Sociologia Ruralis, 40 (1), pp. 87‐110.
Grafton, R. Q., & Knowles, S. (2004). Social capital and national environmental performance: A cross-sectional analysis. Journal of Environment & Development, 13 (4), Pp. 336-370.
Hua, Y., Dong, F., & Goodman, J. (2021). How to leverage the role of social capital in pro-environmental behavior: A case study of residents’ express waste recycling behavior in China. Journal of Cleaner Production, 280, part 2, Pp. 1-21.
Li, D., Zhao, L., Ma, S., Shao, S., & Zhang, L. (2019). What influences an individual’s pro-environmental behavior? A literature review. Resources, Conservation and Recycling, 146, Pp. 28-34.
Liu, J. et al.  (2014). The role of social capital in encouraging residents' pro-environmental behaviors in community-based ecotourism. Tourism Management, 14, Pp.190-201.
Macias, T., & Williams, K. (2016). Know your neighbors, save the planet: social capital and the widening wedge of pro-environmental outcomes. Environment and Behavior, 48, Pp. 391-420.
Putnam, R. D. (1996). Who killed civic America?. Prospect, March, Pp. 66-72.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: the collapse and revival of American community. New York: Simon and Schuster.
Thoyre, A. (2011). Social capital as a facilitator of pro-environmental actions in the USA: a preliminary examination of mechanisms. Local Environment 16(1), 37-49.
Wakefield, S. E. L., Susan, J. E., John, D. E., & Cole, D. C., (2006). Taking environmental action: The role of local composition, context, and collective. Environmental Management, 37, Pp. 40-53.