تنزل تمکین/کاهش تسلیم (مناسبات نسلی نسل زد بر اساس فراترکیب پژوهش‌های موجود)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جامعه شناسی دانشگاه پیام نور، تهران،ایران؛

2 کارشناسی ارشد جامعه شناسی،دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

10.22034/jsi.2025.2047481.1756
چکیده
ظهور گسترده و ناگهانی نسل زد در اعتراض‌ها و جنبش‌های اخیر ایران، به‌ویژه در جنبش «زن، زندگی، آزادی»، این نسل را به کانون توجه سیاست‌گذاران و پژوهشگران تبدیل کرده است. ویژگی‌ها و خصوصیات نسل زد و تفاوت‌ها و تمایزهای آن با سایر نسل‌ها در ایران به یکی از پرسش‌های مهم برای پژوهشگران، اندیشمندان و حتی سیاست‌مداران بدل شده است. این مطالعه با بهره‌گیری از روش فراترکیب، به بررسی، تحلیل و تلفیق یافته‌های مقاله‌های علمی تهیه و منتشرشده معتبر در حوزه نسل زد در یک دهه اخیر (1390 -1403) پرداخته است تا تصویری روشن و متقن از تمایزات و تشابهات نسل زد در ارزش‌ها و نگرش‌های مختلف ارائه دهد. یافته­های این مطالعه مبتنی بر دسته‌بندی و استخراج کدها و مفاهیم، در چهار حوزه خانواده، دین، محیط کار و سیاست خصوصیت‌های متمایزی را در نسل زد نشان داد که مقوله محوری مطالعه بر پایه آن بنیاد نهاده شده است: تنزل تمکین/کاهش تسلیم؛ به معنای کاهش احترام به اقتدار در هر چهار حوزه خانواده، دین، سیاست و محیط کاری و شغلی است.
در حوزه خانواده کاهش احترام به اقتدار در نقد پدرسالاری و استقلال هویتی خود را نشان داده است. در سیاست و محیط کار عدم اعتماد به نهادها و تشکل‌ها و در حوزه دینی، افسون‌زدایی و سنت‌گریزی مهم‌ترین مفاهیمی هستند که خصوصیات و تمایزات نسل زد در ایران امروز را به بهترین وجه تشریح و بازنمایی می‌کنند. بر این مبنا و مبتنی بر تحلیل نتایج پژوهش‌های موجود دررابطه‌با مناسبات نسلی نسل زد با نسل‌های پیشین می‌توان با درنظرگرفتن دو دیدگاه پیوستگی و سرخوردگی به وجود رابطه توافقی توأم با تفاوت با والدین و تزاحمی با نسل ایدئولوگ و انقلابی گفتمان حاکم اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی، آرمان، و پویان احیایی. 1392. بررسی شکاف نسلی و عوامل مرتبط با آن مورد مطالعه: دانش آموزان دورة متوسطة شهرستان سراب. جامعه پژوهی فرهنگی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال چهارم، شماره 4. (1-27)
احمدی، یعقوب، و آزاد نمکی. 1392. فرهنگ سیاسی دموکراتیک در میان نسل‌های ایرانی (تحلیل ثانویه داده‌های پیمایش ارزش‌های جهانی برای ایران، اقوام و استان‌های آن). مجله جامعه شناسی کاربردی. سال بیست و چهارم. شماره پیاپی.(51)، شماره سوم. پاییز 1392.
احمدی، یعقوب، و بیتا حامد. 1390. سنجش وضعیت تفاوت نسلها در ابژ ههای فرهنگی، اجتماع (مطالعه موردی شهر کرمانشاه). مجله جامعه شناسی کاربردی. سال بیست و دوم. شماره پیاپی (42) شماره دوم، تابستان 1390.
ارجمندی، حسن، محسن حسن‌پور، اسحق ارجمند سیاهپوش و بهاره ارجمند سیاهپوش. 1392. شکاف نسلی و عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر آن در بین دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد اندیمشک. فصلنامه مطالعات جامعه شناختی جوانان، سال چهارم، 11، 29-48
آزاد ارمکی، تقی. 1379. بررسی تحولات اجتماعی و فرهنگی در طول سه نسل خانواده تهرانی: با تأکید بر مقایسه مراسم، آداب و کارکردهای حمایتی، نامه علوم اجتماعی، 16(16) 3-29
آزادارمکی، تقی. ۱۳۸۶. فرآیند تغییر نسلی، بررسی فراتحلیل در ایران. دوفصلنامه پژوهش جوانان، فرهنگ و جامعه (جوانان و مناسبات نسلی)، شماره ۱، بهار و تابستان: ۶۸ - ۴۱.
آزادارمکی، تقی، و غفاری غلامرضا (۱۳۸۳). جامعه‌شناسی نسلی، مرکز مطالعات جوانان و مناسبات نسلی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی.
اسعسی، مجید. 1402. نسل z چگونه می‌اندیشد؟ فصلنامه تحقیقات راهبردی در تعلیم و آموزش‌وپرورش. سال اول. شماره 7. 311-321
افضلی، رسول، و بهادر زارعی. و عباس احمدی. و سید ضیا محسنی سهی. 1397. تبیین ثرات شکاف نسلی بر هویت اجتماعی – سیاسی دانش آموزان شهر تهران. فصلنامه مجلس و راهبرد، سال 26، شماره 98. (303-335).
اینگلهارت، رونالد؛ ولزل، کریستین(13) نوسازی، تغییر فرهنگی و دموکراسی، ترجمه یعقوب احمدی، تهران: انتشارات کویر، چاپ سوم 1399.
بابایی‌فرد، اسداله، و مریم روحی. 1395. بررسی تاثیر سبک زندگی بر شکاف نسلی در بین جوانان شهر کاشان. فصلنامه مطالعات میان فرهنگی. سال یازهم. شماره 30. 35-61.
بوردیو، پیر. 1380. نظریه ی کنش؛ دلایل عملی و انتخاب عقلانی. ترجمه مرتضی مردیها. چاپ اول، تهران: انتشارات نقش و نگار.
بیات، آصف. 2023. آیا ایران در آستانه انقلاب دیگری است. مجله آزادی اندیشه. شماره 13. (47-57)
پروازی مقدم، زهرا، کورش فتحی‌واجارگاه، کامبیز پوشنه، و علی‌اکبر خسرویی آبادی. 1401. برنامه درسی متناسب با ویژگی و نیازهای نسل z یک مطالعه سنتزپژوهی. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی. سال نوزدهم. دوره دوم، شماره 47 (پیاپی 74). پاییز 1401. 23-45
توحیدلو، سمیه.۱۴۰۰. تغییر صورت‌بندی نسلی در جامعه ایرانی. مسائل اجتماعی ایران. سال دوازدهم، پاییز و زمستان 1400 شماره 2. 35-57.
حضرتی صومعه، زهرا، و محمد رحیمی. 1394. بررسی جامعه شناختی رابطه رسانه های جدید و شکاف بین نسلی در بین جوانان 20-28 ساله و والدینشان. فصلنامه مطالعات راهبردی ورزش و جوانان. دوره 14 شماره 30. (123-143)
جاراللهی، عذرا، و مینو صدیقی کسمایی. 1392. تفاوت نسلی میان مادران و دختران: بررسی عوامل مؤثر بر تفاوت نگ2007رش آنها به ارزش های مربوط به خانواده. برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی, 4(14)، ٦٩-١٠٦.
چیت‌ساز قمی، محمد جواد.1386. بازشناسی مفاهیم نسل و شکاف نسلی. جوانان و مناسبات نسلی. شماره اول. بهار و تابستان 1386 (85-112)
دانش، پروانه، زهرا ذاکری نصرآبادی، و عظیمه سادات عبداللهی. 1393. تحلیل جامعه شناختی شکاف نسلی در ایران. جامعه پژوهی فرهنگی،سال پنجم پاییز 1393 شماره 3 (پیاپی 13)
دلخواه، جلیل، شهرزاد نیری، و وحیده بابایی. تفاوت‌های نسلی در انگیزه خدمت عمومی. فصلنامۀ علمی مدیریت منابع در نیروی انتظامی، سال هشتم، شمارة 3، پاییز 1399
رضائیان، عالیه، و افسانه ادریسی. 1397. تأثیر شبکه های اجتماعی و اعتماد اجتماعی بر مصرف فرهنگی نسل چهارم (دهه هشتاد یها) با تأکید بر تلگرام، اینستاگرام و توییتر. فصل نامة علمی پژوهشی، سال نهم، شمارة دوم، تابستان 1397. 29-54
رفیع نژاد، مهشید. و مهرداد جواهری پور. و زهرا قاسمی. 1399. مطالعه شکاف ارزشی بین نسلی زنان قوم ترکمن برحسب نقش ویژگی های فردی و عوامل زمینه ای (مقایسه بین نسلی مادران دهه ی پنجاه و دختران دهه ی هشتاد). فصلنامه علمی مطالعات میان فرهنگی. سال شانزدهم. بهار 1400. شماره 46.
زواره، انسیه، عالیه شکربیگی، و تقی آزادارمکی. (1396). مطالعة جامعه‌شناختی تغییرات گفتمانی نسل‌های سه‌گانة خانوادة ایرانی. مجله مطالعات اجتماعی ایران، اولین ویژه نامه جامعه شناسی خانواده، 1(11)، 69-91.
- زهیری، علیرضا. 1398. گذار نسلی در تجربه جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران. سال هشتم. شماره 28: 95-117
سپاه منصور، مژگان، و رقیه نظری. 1400. تفاوت نسل‌ها و ویژگی‌های روانی اجتماعی نسل z. نشریه روان‌شناسی سلامت و رفتار اجتماعی. 2(3) 1401. 97-107
سردارنیا، خلیل اله. 1387. ضرورت مشارکت سیاسی نسل سوم در ایران، نقد تشکل‌های مشارکتی و پیشنهاد مدل کارامد. فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 41(2): 179-195
صبوری خسرو شاهی، حبیب. 1393. تفاوت بین نسلی در خانواده. نشریه مطالعات علوم اجتماعی ایران. دوره 11. شماره 42. (78-90)
عبداللهیان، حمید. 1382 ، تغییرات فرهنگی و شکاف نسل‌ها در ایران، در مجموعه مقالات گسست نسلها، چاپ پژوهشگاه علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی، 251-266
غلامرضا کاشی، محمد جواد، و محسن گودرزی. 1384. نقش شکاف انداز تجربیات نسلی در ایران. نشریه رفاه اجتماعی. دوره 4. شماره 16. 251-292
فتحی، سروش، و معصومه مطلق. 1390. جهانی شدن و فاصله نسلی (مطالعه جامعه شناختی فاصله نسلی: با تاکید بر فن آوری اطلاعات و ارتباطات. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 2(5). 145-177.
معیدفر، سعید. 1383. شکاف نسلی یا گسست فرهنگی (بررسی شکاف نسلی در ایران). نامه علوم اجتماعی، 22، 55-80.
منتظر قائم، مهدی، و احسان شاقاسمی. 1387. اینترنت و تغییر اجتماعی در ایران: نگاهی فراتحلیلی با تأکید بر جوانان. مجله جامعه‌شناسی ایران، دوره نهم، شماره 3 و 4. پاییز و زمستان 1387، ص 120-142.
نوری، زهره. 1401. نگاهی بر ابعاد روانشناختی و سبک زندگی نسل Z (متولدین دهه‌های هشتاد و نود).تهران. نشر بوی کاغذ.
کوثری، مسعود. 1387.نسل‌های ایکس، وای و زد و سیاستگذاری فرهنگی در ایران.فصلنامه راهبرد فرهنگ. شماره سوم. 65-84
هرسیج، ح، ربیعی نیا، ع (1402) الگوی شکل‌گیری جنبش‌های اعتراضی با تأکید بر نقش شبکه‌های مجازی. جامعه‌شناسی کاربردی، 34 (3)، 1-22.
Abou Karam, Shadi. 2023. SOCIAL MEDIA AND THE YOUTH ACTIVISM: THE CASE OF GENERATION Z IN IRAN. Journal for Iranian Studies Year 7, Issue 17, June 2023.
Burns, Nancy, Kay Lehman Schlozman, and Sidney Verba. 2001. The Private Roots of Public Action: Gender, Equality, and Political Participation. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Campbell, David. 2006. Why We Vote: How Schools and Communities Shape Our Civic Life. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Dalton, Russel j. & Christian Welzel. 2014. The Civic Culture Transformed From Allegiant to Assertive Citizens. CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS.
Dalton, Russell. 1982. The Pathways of Parental Socialization. American Politics Quarterly 10: 139–57.
Eckstein, Harry. 1988. A Culturalist Theory of Political Change. American Political Science Review 82: 789–804.
Galston, William. 2001. Political Knowledge, Political Engagement, and Civic Education. Annual Review of Political Science 4: 217–34.
Glenn, N. D. 1974. Aging and conservatism. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 415(1), 176-186.
Inglehart, Ronald, and Christian Welzel. 2009. “How Development Leads to Democracy: What Do We Know about Modernization Today?” Foreign Affairs 88: 33–48.
Inglehart, Ronald. 1990. Culture Shift in Advanced Industrial Society. Princeton, NJ:Princeton University Press.
Jennings, M. Kent, Laura Stoker, and J. Bowers. 2009. Politics across Generations: Family Transmission Reexamined. Journal of Politics 71: 782–99.
Inglehart, R. (1997). Modernization and Postmodernization: Cultural, Economic, and Political Change in 43 Societies. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Jennings, M. Kent. 2002. Generation Units and the Student Protest Movement in the United States: An Intra- and Intergenerational Analysis. Political Psychology 23:303–24.
Jennings, M. Kent. 2007. Political Socialization. Oxford Handbook of Political Behaviour, ed. Russell Dalton and Hans-Dieter Klingemann, 29–44.
Khodaei, S. Mahdi. 2023. Strategic Analysis of the Woman, Life, Freedom Uprising in Iran. Iran Academia Journal.
Miller, Stephen, and David Sears. 1986. Stability and Change in Social Tolerance: A Test of the Persistence Hypothesis. American Journal of Political Science 30:215–35.
Monshipouri, Mahmood & Ramtin Zamiri. 2023, Woman, Life, Freedom, One Year Later: Will the Iran Protests Succeed?, MIDDLE EAST POLICY. 2023;30:10–25.
Najafiasl, Zohreh. 2015. Intergenerational Gap: An Emerging Phenomenon in Iran. International Journal of Social Sciences (IJSS). Vol.5, No.1, 2015
Nevitte, Neil. 1996. The Decline of Deference: Canadian Value Change in Cross National Perspective. University of Toronto Press.
Nevitte, Neil. 2014. The Decline of Deference Revisited Evidence after Twenty-Five Years. The Civic Culture Transformed (pp.35-58).
Parhizkari, Sara. 2024 : Exploring the role of female egalitarian values in the 2022 protests in Iran, , International Review of Sociology.1-25.
Rouhi,Mahsa. (2022) Woman, Life, Freedom in Iran, Survival, 64:6, 189-196
Shahi, Afshin & Ehsan Abdoh-Tabrizi. 2020. IRAN’S 2019–2020. DEMONSTRATIONS: THE CHANGING DYNAMICS OF POLITICAL PROTESTS IN IRAN, Asian Affairs
Sydiq ,Tareq (2022) Youth Protests or Protest Generations? Conceptualizing Differences between Iran’s Contentious Ruptures in the Context of the December 2017 to November 2019 Protests, Middle East Critique, 31:3, 201-219
Talattof, Kamran. 2023. The “Women, Life, Freedom” Movement in Iran: The Anatomy of a Slogan. Freedom of Thought Journal No. 13, 59-74
Tofangsazi, Bashir. 2019. From the Islamic Republic to the Green Movement: Social Movements in Contemporary Iran. Sociology Compass 14(2)
Torbati, Atlas 2023, ‘Iranian Zoomers, A Generation of Bravery, Hope and Invincibility’ Discover Society: New Series 3 (1).
Verba, Sidney, Kay Schlozman, and Henry Brady. 1995. Voice and Equality. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Walsh, T. 2024. TikTok as a site of social protest in Iran’s Gen-Z Uprising. Discourse and Society, 1-26. Advance online publication.
Hanink, Peter A. 2023. Exploring what Millengenz think about range if social issues. Journal Committed to Social Change on Race and Ethnicity Volume 9, Issue 2. Winter 2023, No. 10, 1-18
Erwin, E., Brotherson, M., Summers, J. A. (2011). Understanding Qualitative Metasynthesis: Issues and Opportunities in Early Childhood Intervention Research, Journal of Early Intervention, 33 (3): 186 – 200.
Herber, O. R., Bücker, B., Metzendorf, M. and Barroso, J. (2017). A Qualitative Meta-Summary Using Sandelowski and Barroso’s Method for Integrating Qualitative Research to Explore Barriers and Facilitators to Self-Care in Heart Failure Patients, European Journal of Cardiovascular Nursing: Journal of the Working Group on Cardiovascular Nursing of the European Society of Cardiology, 16 (8): 662 – 677. Oxford University Press.
Przeworski, Adam; Limongi, Fernando (1997). Modernization: Theories and Facts. World Politics. 49 (2): 155–183.
Sandelowski, M. and Barroso, J. (2007). Handbook for Synthesizing Qualitative Research, New York: Springer Publishing Company.
Walsh, D., Downe, S. (2004). Meta-Synthesis Method for Qualitative Research: A Literature Review, Journal of Advanced Nursing, 50(2): 204 – 211.
نشریه‌های اینترنتی
آب روشن، مصطفی. 1401. چرا دهه هشتاده‌ها متفاوت هستند؟ خبرگزاری تحلیلی خبری خبر آنلاین. 9 آبان 1401.
سیدآبادی، علی‌اصغر. 1401. ظهور نوجوانی جدید/ «دهه هشتادی‌ها» چه نسلی هستند؟. سایت تحلیلی خبری عصر ایران. 3 آبان 1401.
https://www.asriran.com/fa/news/863456/%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D9%87%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%DA%86%D9%87-%D9%86%D8%B3%D9%84%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF
فراستخواه، مقصودی. 1401. دهه هشتادی‌ها چه می‌خواهند؟ سایت فرارو. 11 مهر 1401.
کاظمی، عباس. 1401. دیدگاه عباس کاظمی جنبش اجتماعی نسل گیمرها. انجمن جامعه شناسی ایران. 15 آبان 1401.
کاظمی پور، شهلا. 1402. مطالبات پدر و مادر دهه هشتادی‌ها به آنها منتقل شده/ تبعیض سبب‌ساز وضع موجود است. سایت خبر آنلاین خبرگزاری تحلیلی ایران. تاریخ انتشار: 9 آبان 1401.
محمدی، جعفر. 1401. نظام با "دهه هشتادی ها" چه کند؟ سایت تحلیلی خبری عصر ایران. ۱۸:۰۱ - ۰۵-۰۷-۱۴۰۱