جامعه شناسی و نسبت آن با دیگری (بی‌شناسنامه‌ها در مقام دیگری)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو دکتری گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا همدان، ایران

2 استاد گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا همدان، ایران

10.22034/jsi.2025.2031697.1722
چکیده
در مقاله‌ی حاضر به بی‌شناسنامه‌ها به‌مثابه «دیگریِ آستانه‌ای» نگریسته شده است. امروزه این گروه از هم‌وطنان نه به‌خاطر جهان‌بینی، جنسیت یا زبان متفاوت بلکه به‌خاطر نداشتن شناسنامه به گروهی منزوی و طردشده در میان میلیون‌ها انسان‌ بدل شده‌اند. با وجود این، تاکنون توجه چندانی به این گروه نشده است و تقریباً سکوتی همه‌جا حاضر در میان پژوهشگران علوم اجتماعی درباره‌ی گروه مورد اشاره وجود دارد. بنابراین، طرح این پرسش ضروری است: چرا جامعه‌شناسان ایرانی کمتر به مسائل این زندگی (زندگی دیگری/ فرد بی‌شناسنامه) توجه نشان داده‌اند و اغلب درباره‌ی شیوه زندگی بی‌شناسنامه‌ها سکوت کرده‌اند؟ در مقاله‌ی حاضر به قصد پاسخ به این پرسش به مطالعه‌ی نسبت میان جامعه‌شناسی و دیگری (آستانه‌ای) پرداخته‌ایم. به نظر می‌رسد که ریشه‌ی این سکوت در برخی گرایش‌های موجود در جامعه‌شناسی مسلط قابل پیگیری است. در واقع به قصد پاسخ به پرسش فوق به مطالعه‌ی برخی از مباحث نظریه‌پردازان مدرن پرداخته‌ایم و این مطالعه نشان می‌دهد که مهم‌ترین مسئله برای جامعه‌شناسی مسلط از آغاز پیدایش این رشته کشف قوانین و قواعد ثابت و تکرارشونده‌ بوده است و بر همین اساس می‌توان گفت که این جامعه‌شناسی همواره سخنی درباره‌ی نظم بوده و هست. نخستین رانده شده از این قلمرو نیز همانا دیگری است.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آرون، ریمون (1387). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‌شناسی، ترجمه‌ی باقر پرهام، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ نهم.
آدورنو، تئودور (1400). مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی، ترجمه سایرا رفیعی، تهران، نشر پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، چاپ سوم.
آرنت، هانا (1400). وضع بشر، ترجمه مسعود علیا، تهران، نشر ققنوس، چاپ نهم.
الیاس، نوربرت (1392). چیستی جامعه‌شناسی، ترجمه غلامرضا خدیوی، تهران، نشر جامعه‌شناسان، چاپ اول.
بوردیو، پیر (1393). نظریه کنش، ترجمه مرتضی مردیها، تهران، نشر نقش و نگار، چاپ پنجم.
بوردیو، پیر (1397). درباره‌ی دولت، ترجمه سروش قرائی، تهران، نشر مولی، چاپ اول.
باومن، زیگمونت (1398). مدرنیته و یهودی‌کشی، ترجمه حسن حسینی کلجاهی.
باومن، زیگمونت (1396). اشارت‌های پست‌مدرنیته، ترجمه حسن چاوشیان، تهران، نشر ققنوس، چاپ چهارم.
باختین، میخائیل (1373). سودای مکالمه، خنده، آزادی، ترجمه‌ی محمدجعفر پوینده، تهران، نشر چشمه، چاپ اول.
باختین، میخائیل (1391). تخیل مکالمه‌ای، ترجمه‌ی رویا پورآذر، تهران، نشر نی، چاپ سوم.
تودوروف، تزوتان (1391). منطق گفت‌وگویی، ترجمه داریوش کریمی، تهران، نشر مرکز، چاپ دوم.
دورکیم، امیل (1401). قواعد روش جامعه‌شناسی، ترجمه هوشنگ نایبی، تهران، نشر آگاه، چاپ پنجم.
ریکور، پل (1385). احیای معنا یا کاهش توهم، ترجمه‌ی هاله لاجوردی.
سلطانی، احسام (1399). در جستجوی دیگری (مقالاتی درباره‌ی شعر، بدن، خنده و دیگری)، تهران، نشر سیب سرخ، چاپ اول.
سپاهی، عبدالودود (1396). ریشه‌یابی مخالفت مردم بلوچستان با اجرای قانون سجل احوال در دورة پهلوی اول. تحقیقات تاریخ اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی سال هفتم، شمارة دوم، پاییز و زمستان1396؛ 2-217.
Durkheim. Emile. (1982). The rules of sociological method,
Translated -by W. D. Halls, Published by Pree Press.
Ritzer, George. (2011). Sociological theory 8th. Published by McGraw-Hill.
Bakhtin, Mikhail. (1993) Toward a Philosophy of the Act. Austin: Texas University Press.
Snyder. Timothy. (2019). Twenty Lessons from the Twentieth Century, Published by Daily Books.