مجله جامعه شناسی ایران

چکیده بازی دانشجویان در تشکل ‏ها چگونه آغاز می‏شود؟ بازی‏ هایی که دانشجویان در تشکل‏ ها درمی ‏اندازند، چگونه آن‌ها را در فرارفتن از موقعیت یاری می‏ ساند؟ و دانشجویان چگونه از این فرارفتن از موقعیت در جهت تحقق خود، ایجاد تمایز و تولید یک فرهنگ مشخص بهره می‏ برند؟ این‌ها پرسش ‏هایی است که تلاش شده به آن‌ها در این مقاله، پس از تلاش برای ارائه‌ی یک مفهوم ‏پردازی پدیدارشناسانه از بازی و انجام تحقیقی با استفاده از تکنیک مشاهده و گروه‏ های متمرکز بر دانشجویان فعال در تشکل ‏های دانشجویی دانشگاه تهران، پاسخ داده شود. هدف اصلی در مقاله‌ی حاضر، تفسیر سازوکارهای ایجاد تمایز و تولید یک فرهنگ مشخص دانشجویی در تشکل‏ های دانشجویی است. براساس نتایج تحقیق به نظر می‏رسد مهم‌ترین راهبرد ایجاد تمایز در تشکل‏های دانشجویی درانداختن بازی‏هایی است که در این مقاله از آن‌ها به بازی‏ های لودیک تعبیر شده است. تمایز به‌واسطه ‏ی درانداختن چنین بازی ‏هایی در دو سطح رخ می‏ دهد: یکی تمایز میان دانشجویان فعال در تشکل‏ های دانشجویی و دیگر افراد، و دیگری میان خود تشکل‏ های دانشجویی. در این مقاله چگونگی ایجاد تمایز در این دو سطح توضیح داده شده است. دانشجویان در سطح نخست از راه ایجاد اجتماعات بازی از دیگران تمایز می‏یابند و در سطح دوم، از طریق درانداختن رقابتی بازی‏گون و تولید نمادهای متمایزکننده، میان خود تمایز ایجاد می‏کنند.

چکیده این مقاله به بررسی فرایند شکل‌گیری رهبری کاریزماتیک در ایران با تمرکز بر دو مقطع تاریخی پیش از انقلاب مشروطه و پیش از انقلاب اسلامی می‌پردازد. با استفاده از روش تحلیل تطبیقی‌تاریخی و رویکرد پیرومحور، تحقیق به تحلیل نقش بحران‌های اجتماعی، اقتصادی، مشارکت، مشروعیت و ایدئولوژی‌های فرهنگی در ظهور رهبری کاریزماتیک می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد که در حالی که بحران‌های اقتصادی و مشروعیت به‌تنهایی برای ظهور رهبری کاریزماتیک کافی نیستند، ترکیب بحران‌های اجتماعی و اقتصادی با ازجاکندگی نهادی و ایدئولوژی‌های مبتنی بر فرهنگ سنتی می‌تواند به شکل‌گیری رهبری کاریزماتیک منجر شود. مقایسۀ تطبیقی داده‌ها از دورۀ قاجار و پهلوی، تأثیر عمیق تغییرات ساخت اجتماعی و بحران‌های گسترده بر ظهور رهبری کاریزماتیک را نشان می‌دهد. این مطالعه به درک بهتر عواملی که به ظهور رهبران کاریزماتیک در شرایط بحرانی منجر می‌شود، کمک می‌کند.
 

چکیده دوربین عکاسی در زمان محمدشاه قاجار و به همت او وارد ایران شد و دو دهه بعد با حمایت‌های ناصرالدین‌شاه مجموعه‌‌تصاویر عظیمی توسط او و زیر سایه‌ی خودش -توسط عکاسانی دیگر- تولید شدند. تاریخ عکاسی ایران با سوژه‌ها‌ی منتخب ناصرالدین‌شاه و عکاسان زمان او پیوند محکمی دارد. انتخاب موضوعات عکاسی مهم‌تر از آنکه علاقه‌ی شاه و سرگرمی او باشد، از شرایط اجتماعی دوران و تحولاتی که در حال وقوع بود، بسیار تأثیر می‌پذیرفت. ورود به دنیای جدیدی از ثبت تصویر که تا پیش از این تنها از طریق نقاشی ممکن بود، با تحولاتی اجتماعی در ایران همراه شد؛ از جمله‌ی این دگرگونی‌ها، تغییر در آیین کیفری و مواجهه با مجرم است. عکس‌های به‌جامانده از این دوران، نشانگر این است که مفهومی تحت عنوان زندانی یا مجرم و متهم اساساً واجد نوع دیگری از انضباط شده و در حال عبور از نظم پیشین است. سوژه‌ی زندانی در کنار موضوعاتی مثل زنان، درباریان و... اهمیت یافته است و آرایش تن او نشانی از خشونت عریان حاکم را بر خود ندارد. زمان ثبت این تصاویر فاصله‌ی چندانی با وقوع انقلاب مشروطیت و تغییرات گسترده‌تری که رقم زد، ندارد. دگرگونی‌های کیفری را عموماً به بعد از انقلاب منسوب می‌دانند؛ اما عکس‌ها نشان می‌دهند خاستگاه این تغییر به شکل جدی در دوران ناصرالدین‌شاه بوده و پس از او ادامه داشته است. این مقاله در پی آن است تا با روش نشانه‌شناسی تاریخیِ تصاویر زندانیان به این سؤال پاسخ دهد که بدن مجرم در سال‌های منتهی به انقلاب مشروطیت چه آرایش جدیدی پیدا کرده و این امر چگونه ممکن شده است. بررسی و دسته‌بندی این تصاویر، ظهور متخصص‌های جدیدی در ردیف پزشکان و کشیشان را نشان می‌دهد که آن عکاسان هستند. در این سازوکار جدید انضباطی، مستقیماً با آمران شکنجه مواجه نیستیم؛ بلکه عکاسی هم‌راستا با صحنه‌آرایی و چیدمان اعمال شکنجه، مجریان اصلی را از دیده‌ها پنهان می‌کند و با حذف صحنه‌های خشن تعذیب و نشانه‌های آن، از شدت موضوع می‌کاهد.

چکیده مردم اصفهان با زیست در ایران پساانقلابی به‌طور دائم با چالش تحریم‌های اقتصادی روبه‌رو بوده‌اند. از سال 1390 تحریم‌ها شدت بیشتری یافت و با هدف فلج‌کنندگی، خود را بر زندگی روزمرۀ ایرانیان به‌طورجدی تحمیل کرد. هدف مقالۀ حاضر تفسیر زندگی روزمرۀ جوانان اصفهانی در دورۀ تحریم‌های اقتصادی است. چارچوب مفهومی مقاله ملهم از نظریۀ برساخت‌گرایی اجتماعی برگر و لاکمن است. روش مورد استفاده تحلیل روایت است. با 16 مرد جوان 20 تا 35 سال مصاحبۀ اپیزودیک انجام شده و داده‌ها به روش تحلیل مضمونیِ روایت، تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ویژگی اصلی زندگی روزمره در این دوران عاملیتی است که به اسارت رفته است. اگرچه تحریم‌های اقتصادی بدیهی‌نمایی امور زندگی روزمره را مورد خدشه قرار داده، ولی درعین‌حال روال‌های بدیهی دیگر در جدال کنشگران و تجربۀ این وضعیت برساخته شده است.
 

چکیده اعتیاد به موادی همچون مشروبات الکلی و ماریجوانا به‌عنوان معضل جهانی، وقت و هزینۀ زیادی بر روی دست مجریان بهداشتی، اجتماعی و حتی سیاسی کشورها گذاشته است. هدف اصلی این تحقیق تحلیل کیفی مصرف مشروبات الکلی و ماریجوانا در دختران شهر یاسوج بود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش نظریۀ زمینه‌ای انجام شد. بدین منظور با 13 دختر مصرف‌کنندۀ این دو ماده براساس روش نظریـۀ زمینـه‌ای، مصاحبۀ عمیق صورت گرفت. از روش نمونه‌گیریِ نظری و روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی استفاده شد. تحلیلِ داده‌ها با روش استخراج مضامین براساس واحد تحلیل جمله بود و از روش کدگذاریِ سه‌مرحله‌ایِ کدگذاریِ باز، محوری و گزینشی برای شناخت داده‌ها و سامان‌دهی یافته‌های تحقیق استفاده شد. براساس تحلیلِ مضمونی مصاحبه‌ها، 9 مقولۀ مرتبط با فرایندِ مصرف مشروبات الکلی و ماریجوانا عبارت‌اند از: «ضعف خودباوری و تلاش برای جلب توجه مردان»، «بستر خانوادگی نامناسب»، «مصرف هدفمند»، «وجوه اقتصادی مصرف»، «سهولت مصرف و دسترسی»، «ناکارآمدی دستگاه‌های نظارتی قانونی»، «دامنۀ مصرف»، «تقلاهای نافرجام برای رهایی کامل» و «تجربۀ آسیب‌های چندگانه». مقوله‌های نامبرده ذیلِ مقولۀ هستۀ «مصرف الکل: برساخت اجتماعی نامناسب و خوددرمانیِ بدفرجام زنان» دسته‌بندی شد. مصرف مشروبات الکلی و ماریجوانا، به‌عنوان پدیده‌ای نوظهور، روبه‌رشد و نسبتاً ناشناخته در بین دختران رواج دارد و تصورات قالبیِ مردانه دیدنِ مصرف مشروبات الکلی مانع مطالعه و پرداختن به آن در حوزه‌های دانشگاهی، آسیب‌شناختی همه‌جانبۀ روانی-جسمی-اجتماعی، سیاست‌گذاری و درمانی آن گردیده است. مصرفی که با تبعات فردی‌اجتماعی پرمخاطره‌ای برای دختران همراه بوده است و آن‌ها را درگیر چالشی دائم و پایان‌ناپذیر می‌سازد.
 

چکیده با نگاهی خاص به سازمان‌های مردم‌نهاد جوانان استان اصفهان، این مقاله درصدد است نشان دهد سمن‌ها چگونه در چارچوب رابطه با دولت، خود را نه‌تنها به دولت بلکه نسبت ذی‌نفعان اصلی‌شان، یعنی جامعه‌ای که به آن خدمت می‌کنند، پاسخگو نگه می‌دارند؟ این مطالعه با رویکرد کیفی و روش نظریۀ زمینه‌ای برساختی انجام‌شده است. نمونه‌‌گیری براساس دو نوع نمونه‌گیری هدفمند و نظری انجام شده و گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه با 33 نفر از دبیران سمن‌ها صورت گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌‌دهد سمن‌ها با فرایندهای مختلفی، پاسخگویی به ذی‌نفعان متعدد را حفظ می‌کنند. کثرت و تنوع بالقوه منافع ذی‌نفعان که در اکثر مواقع در تقابل باهم قرار دارند، در کنار محدودیت‌هایی که ترتیبات نهادی دولت بر سمن‌ها تحمیل می‌کند، فرایند شناورکردن پاسخگویی را به راهبردی برای ایجاد تعادل بین محورهای مختلف پاسخگویی و لایه‌های متعدد منافع و به‌خصوص محفوظ داشتن پاسخگوییِ روبه پایین تبدیل می‌کند.